الفيض الكاشاني
375
راه روشن ترجمه كتاب المحجه البيضاء فى تهذيب الاحياء ( فارسى )
1 - به گناهان گذشتهات توجّه كنى تا در اين حالت در چشم خودت كم ارج شوى . 2 - به امتياز دانش و اعتقاد درست و عمل صالحى كه دارى از آن نظر كه نعمتى از سوى خدا بر تو است توجّه كنى ، پس نعمت از خداست نه از تو و نعمت را از خدا بدانى تا خودپسند نشوى و هر گاه خودپسند نشوى تكبّر نخواهى ورزيد . 3 - در نامعلوم بودن سرانجام كار خود بينديشى كه گاه به خوبى پايان مىيابد و گاه به بدى تا ترس از فرجام ، تو را از تكبّر كردن باز دارد . اگر كسى بگويد : چگونه انسان با اين احوال غضب كند ؟ مىگوييم : به خاطر مولا و سرورت غضب مىكنى زيرا به تو دستور داده كه غضب كنى ، اما نه براى خودت و در غضب خود نفس خويش را نجات يافته و رفيقت را هلاك شونده نمىداند ، بلكه ترس تو بر خودت به خاطر آن كه خدا از گناهان پنهانت آگاه است بيشتر از ترسى است كه بر رفيقت دارى ، با توجه به اين كه از فرجام كارت خبر ندارى . با مثالى تو را از اين مطلب آگاه مىسازيم تا بدانى كه لازم نيست در خشم كردن براى خدا بر شخص مورد غضب تكبّر ورزى و ارزش خود را بالاتر از او بدانى . مىگوييم : هر گاه براى شاه غلامى و فرزندى باشد كه نور چشم اوست و غلام را بر فرزند خود مأمور كند تا مراقب او باشد و به غلام امر كند كه هر گاه فرزند بىادبى كند او را كتك بزند و فرزند سرگرم كارى شود كه شايستهء او نيست و غلام بر او غضب كند ، پس اگر غلام مطيع و دوستدار مولاى خود باشد ، هر گاه از فرزند شاه بىادبى مشاهده كند چارهاى جز خشم گرفتن بر فرزند نخواهد داشت و خشم غلام به خاطر مولايش است و مىخواهد با اطاعت از فرمان مولا به او نزديك شود ، و نيز از فرزند شاه كار زشتى سر زده كه مولا بدش مىآيد پس غلام ، او را مىزند و بر او خشم مىگيرد ، بىآن كه بر او تكبّر ورزد ، بلكه نسبت به فرزند متواضع است و ارزش فرزند را در نزد مولايش بالاتر از ارزش خود مىداند ، زيرا فرزند ناگزير عزيزتر از غلام است ، در اين صورت در غضب