جايگاه پليدى خواهد داشت و نتيجه‌اش خوب نخواهد بود و خيرى در آن ظاهر نمىشود . وهب براى اين مورد مثلى زده و گفته است : علم همانند باران است كه از آسمان شيرين و زلال نازل مىشود و ريشه‌هاى درختان از آن مشروب مىشوند و بر اساس طبيعت درخت ، ميوه آن شيرين‌تر يا تلختر مىشود . پس بر تلخى درخت تلخ و شيرينى درخت شيرين افزوده مىشود ؛ علم نيز چنين است ، مردمان آن را حفظ مىكنند و به اندازهء همّتها و خواهشهايشان در آن تغييراتى مىدهند ، پس بر تكبّر متكبّر و تواضع متواضع مىافزايد ، و به اين دليل كه هرگاه جاهلى همّتش تكبّر باشد و عامل تكبّر را كه علم است بيابد بر تكبّرش افزوده مىشود و اگر انسانى در عين جاهل بودن از خدا بترسد و بر علمش افزوده شود مىداند كه حجّت ( خدا ) بر او محكمتر شده است و در نتيجه بيم و مهربانى و تواضعش بيشتر مىشود . در اين صورت علم از بزرگترين امورى است كه بدان تكبّر مىشود ، از آن رو خداى متعال به پيامبرش ( ص ) مىفرمايد : وَ اخْفِضْ جَناحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ « 111 » ، و فرمود : وَ لَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ « 112 » . و خداى متعال اولياى خود را توصيف كرده و فرموده است : أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكافِرِينَ « 113 » . از اين رو پيامبر خدا ( ص ) در روايتى كه عبّاس نقل كرده فرموده است : « گروهى هستند كه قرآن مىخوانند و گلوهايشان تجاوز نمىكند و مىگويند ما قرآن مىخوانيم پس چه كسى بهتر از ما قرائت مىكند و داناتر از ماست . سپس آن حضرت به يارانش توجّه كرده و فرمود : اى امّت ( اسلام ) آنان از شمايند ، آنان آتشگيره‌هاى دوزخند » . « 114 » به همين جهت گفته شده : « عالمان جبّار نباشيد كه علمتان با جهلتان برابرى نكند » . خذيفه با گروهى نماز گزارد و چون سلام داد گفت : امامى جز

--> ( 111 ) شعراء / 215 : بال و پر خود را براى مؤمنانى كه از تو پيروى مىكنند بگستر . ( 112 ) آل عمران / 159 : و اگر خشن و سنگدل بودى از اطراف تو پراكنده مىشدند . ( 113 ) مائده / 59 : در برابر مؤمنان متواضع و در برابر كافران نيرومندند . ( 114 ) اين حديث را ابن مبارك در الزهد و الرقائق روايت كرده چنان كه در المغنى آمده است .