تأسى مىجويند و تمايل مردم به روزه گرفتن تحريك مىشود در اين مورد نيز مكر و فريب شيطان وجود دارد و به زودى شرح و شروطش خواهد آمد . اين بود درجات ريا و درجات اصناف رياكاران ، و تمام آنها مشمول خشم و غضب خدايند ، ريا از سخت‌ترين مهلكات است و سختى آن از اين نظر است كه در اين صفت شائبه‌هايى است كه از حركت مورچه پنهان‌تر است چنان كه در روايت رسيده است ، « 84 » و گام علماى بزرگ در آن مىلغزد چه رسد به عابدان نادانى كه از آفات نفوس و گرفتاريهاى دل بىخبرند . شرح رياى خفى كه از حركت مورچه پنهان‌تر است ( 1 ) بايد دانست كه ريا جلى است و خفى ، رياى جلى آن است كه آدمى را به كارى واداشته و برمىانگيزد اگر چه قصد ثواب هم نباشد . اين ريا آشكارترين نوع رياست ؛ و كمى پوشيده‌تر از آن ريايى است كه به تنهايى انسان را به عمل وا نمىدارد بلكه انجام كارى را كه بايد به قصد قربت انجام دهد بر او آسان مىسازد ؛ مانند شخصى كه هر شب عادت به خواندن نافله شب دارد و با زحمت آن را انجام مىدهد ولى هر گاه مهمانانى بر او وارد شوند ، براى نافلهء شب بر سر نشاط مىآيد و بر او آسان مىشود و در عين حال مىداند كه اگر به اميد ثواب نبود فقط براى خودنمايى در برابر مهمانان نماز نمىخواند . پنهان‌تر از اين نوع ، ريايى است كه قصد ثواب تأثيرى در عمل نداشته و در آسان شدن عمل نيز بىاثر است ، با اين حال قصد ثواب در دل نهفته است و هر گاه قصد ثواب در فرا خواندن به عمل مؤثر نباشد جز با نشانه‌ها شناخته نمىشود ؛ و آشكارترين نشانه‌اش اين است كه از آگاه شدن مردم بر عبادتش شادمان شود ، چه بسا بنده‌اى كه در عمل خود مخلص است و معتقد به ريا نيست ، بلكه آن را نمىپسندد و مردود مىداند و عمل را نيز به همين

--> ( 84 ) - اين حديث را بزار از حديث عايشه روايت كرده است و طبرانى از حديث ابو موسى و ابن حيّان در الضعفا ، از حديث ابو بكر روايت كرده‌اند ، به المغنى و مجمع الزوائد ، ج 10 ، ص 223 ، رجوع كنيد .