الفيض الكاشاني

184

راه روشن ترجمه كتاب المحجه البيضاء فى تهذيب الاحياء ( فارسى )

است پس لذّتى كه عاملش احساس كمال است از بين مىرود و فقط لذّت تسلّط بر قلب و زبان ستايشگر و ديگر لذّتها باقى مىماند و اگر ممدوح بداند كه ستايشگر به گفته‌اش معتقد نيست و خود از آن صفات خالى باشد لذّت دوم كه تسلّط بر قلب ستايشگر است باطل و لذّت تسلّط و قدرت بر مجبور بودن ممدوح به ستايش باقى مىماند و اگر ستايش ستايشگر از روى ترس نباشد بلكه بازيچه باشد تمام لذّتها باطل و هيچ لذّتى در ستايش باقى نمىماند چون عوامل سه‌گانهء لذّت از دست رفته است . اين است آنچه از علّت لذّت بردن نفس از ستايش و متألّم شدن آن از نكوهش ، پرده برمىدارد ، و از آن نظر اين عوامل را نقل كرديم تا انسان راه درمان جاه دوستى و ستايش دوستى و ترس از نكوهش را بشناسد زيرا اگر عامل دردى شناخته نشود درمانش ممكن نيست ، چون درمان عبارت از گشودن عوامل بيمارى است . شرح درمان جاه دوستى ( 1 ) بايد دانست كه دوستى مقام بر قلب هر كس چيره شود همّت خود را منحصر به مراعات مردم مىكند و از دوستى نسبت به آنها و رياكارى به خاطر آنها شادمان مىشود ، و همچنان متوجّه گفتار و كردار و اعمال خويش است و به امورى توجّه دارد كه مقامش را در نزد آنان بزرگ گرداند و اين گونه رفتار تخم نفاق مىافشاند و ريشهء فساد است و ناگزير آدمى را به سستى در عبادات و رياكارى در آنها مىكشاند و براى شكار كردن دلها وارد كارهاى ممنوع مىشود . از اين رو رسول خدا ( ص ) دوستى مال و منال و فساد آنها را براى دين ، به دو گرگ گرسنه تشبيه فرموده است و نيز فرموده : « دوستى مال و منال نفاق را مىروياند ، چنان كه آب سبزى را » « 30 » ؛ زيرا نفاق عبارت از مخالف بودن ظاهر با باطن در گفتار و كردار است و هر كس بخواهد در دل مردم جايگاهى داشته باشد ناگزير است

--> ( 30 ) پيش از اين گذشت .