مىباشد . اگر بگويى : بخشيدن مال منوط به اين شد كه موارد وجوب انفاق مال را بدانيم پس صرف آن در چه مواردى لازم است ؟ مىگويم : دو نوع واجب داريم : واجب شرعى و واجبى كه به مروّت و عادت مربوط است . بخشنده كسى است كه از واجب شرعى و واجب مربوط به مروّت خوددارى نكند . و اگر از يكى از آنها سر باز زند بخيل است ؛ ولى كسى كه از بخشيدن واجب شرعى امتناع ورزد بخيلتر است مانند كسى كه از پرداخت زكات و مخارج اهل و عيالش سر باز زند يا آن را با دشوارى بپردازد . چنين شخصى طبيعتا بخيل است و با زحمت خود را به بخشش وا مىدارد ؛ يا كسى كه به عمد از مال نامرغوب خود مىبخشد و بر او گوارا نيست كه از بهترين اموال يا اموال متوسط خود ببخشد . تمام اين موارد بخل است . اما مواردى كه بخشش بر حسب مروّت واجب است سخت نگرفتن و كنجكاوى نكردن نسبت به جزئيات است ، زيرا اين كار زشت است و زشتى آن به تناسب اشخاص و احوال مختلف است . برخى از سخت گيريها از جانب ثروتمند زشت است و از فقير زشت نيست ؛ و سخت‌گيرى انسان در برخى از امور نسبت به خاندان و خويشان و بزرگان زشت است كه در همان امور نسبت به بيگانگان زشت نيست . سخت‌گيرى در بعضى از امور نسبت به همسايه زشت است كه نسبت به بيگانه زشت نيست ، در مهمانى سخت‌گيرى زشت است و كمتر از آن در خريد و فروش زشت نيست . بنابراين زشتى در موارد ياد شده و آنچه مورد سخت‌گيرى است . مانند خوراك و پوشاك مختلف است ، زيرا آن سخت‌گيرى كه در مورد خوراكيها زشت است در مورد ديگر اشياء زشت نيست ، و آن سخت‌گيرى كه در خريدن كفن يا قربانى يا خريد نان صدقه زشت است در خريدهاى ديگر زشت نيست . همچنين زشتى سخت گيرى نسبت به اشخاص فرق مىكند كه دوست ، برادر ، خويشاوند ، همسر ، فرزند باشد ، يا بيگانه باشد و نيز كسى كه مضايقه مىكند متفاوت است مثلا كودك ، زن ثروتمند يا فقير