همدمى از دشمن است كه به شرّ وعده مىدهد و حق را تكذيب مىكند و از خير نهى مىنمايد ، و هركس آن حالت را در خود بيابد از ( شرّ ) شيطان به خدا پناه ببرد . سپس اين آيه را تلاوت كرد : الشَّيْطانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ ، « 112 » تا آخر آيه . يكى از پيشينيان گويد : « اين دو همدم دو نوع تصميم به كارند كه در دل به حركت در مىآيند ؛ تصميمى از سوى خدا و تصميمى از سوى دشمن . پس خدا رحمت كند بنده‌اى را كه در برابر تصميم خود توقّف كند . اگر از خدا باشد امضا كند و اگر از دشمن باشد با آن بستيزد و به سبب كشيده شدن قلب ميان اين دو همدم است كه پيامبر خدا ( ص ) فرمود : « دل مؤمن ميان دو انگشت از انگشتان ( قدرت ) خداوند است » « 113 » و خداى سبحان منزّه از آن است كه انگشت مركبّ از گوشت و خون و استخوان داشته باشد كه به بندهايى تقسيم شود . معناى واقعى انگشت تند زير و رو كردن و قدرت بر حركت و تغيير دادن است زيرا انسان انگشت را براى انگشت بودنش نمىخواهد ، بلكه آن را براى عمل زير و رو كردن و برگرداندن مىخواهد ، و همان‌طورى كه انسان با انگشتانش كارها را انجام مىدهد خداى متعال نيز كارهايش را با مسخّر ساختن فرشته و شيطان انجام مىدهد و آن دو در زير و رو كردن دلها مسخر قدرت حقنّد ، چنان كه انگشتان شما در زير و رو كردن اجسام به فرمان شمايند ؛ و دل بر اساس سرشت بطور يكسان شايستهء قبول آثار فرشتگان و شياطين مىباشد و قبول هيچ كدام بر ديگرى ترجيح ندارد و تنها يك طرف با پيروى خواهشها و در افتادن با شهوتها يا روى گردانى و مخالفت با آنها ترجيح پيدا مىكند . پس اگر انسان از خواستهء شهوت و خشم پيروى كند شيطان به وسيلهء هوى بر انسان مسلّط مىشود و دل لانهء شيطان مىگردد ، زيرا خواهشهاى نفسانى چراگاه شيطان است و اگر با شهوتها بستيزد و آن را بر نفس خود مسّط نسازد و به خوى فرشتگان در آيد دل او قرارگاه و جاى فرود آمدن فرشتگان مىشود ، و چون هيچ قلبى از شهوت ، غضب

--> ( 112 ) بقره / 268 : شيطان شما را ( به هنگام انفاق ) وعده فقر مىدهد . ( 113 ) اين حديث را حاكم روايت كرده چنان كه اندكى پيش گذشت .