الفيض الكاشاني

480

راه روشن ترجمه كتاب المحجه البيضاء فى تهذيب الاحياء ( فارسى )

است كه آنچه انجام مىشود مىخواهد ، زيرا انتظار ندارد كه هر چه او مىخواهد ، بشود و از دست دادن هدف نوميدى و خوارى است و براى رهايى از اين خوارى دو راه وجود دارد : يا آنچه او مىخواهد بشود يا آنچه مىشود ( روى مىدهد ) بخواهد . حالت اوّل كه در اختيار انسان نيست و راهى هم براى تكلّف و تلاش در آن نيست . امّا ورود به راه دوم امكان پذير است و مىتوان آن را با تمرين به دست آورد . بنابراين به دست آوردنش بر هر خردمندى واجب است و درمان اساسى همين است . امّا درمان اساسى حسد با ريشه كن ساختن عوامل حسد ممكن مىشود كه عبارتند از تكبّر ، عزّت طلبى ، حرص زياد بر آنچه به انسان مربوط نيست . به زودى شرح درمان اين عوامل در جاى خودش خواهد آمد ، چرا كه اين عوامل ريشه‌هاى بيمارى حسداند و بيمارى جز با قطع ريشهء بيمارى ممكن نمىشود و اگر ريشه از بيخ و بن كنده نشود آنچه بيان كرديم فقط مسكّن خواهد بود و بيمارى حسد همچنان عود مىكند و با بودن ريشه‌هاى مرض حسد تلاش در آرام ساختن آن به طول مىانجامد ، زيرا تا آدمى مقام را دوست بدارد نسبت به هر كسى كه در برابر او در دلهاى مردم مقام و منزلتى كسب كند حسد مىورزد و ناگزير از آن غمگين مىشود و تنها كارى كه از او ساخته است اين است كه اندوه را بر خود آسان سازد و با دست و زبانش آشكار نكند ، امّا اين كه دلش بكلّى از حسد تهى شود برايش ممكن نيست . شرح آن مقدار از حسد كه واجب است از دل زدوده شود ( 1 ) بدان كه شخص آزار دهنده طبيعتا مورد خشم واقع مىشود و غالبا هر كسى را كه به تو آزار برساند دشمن مىدارى و هر گاه به نعمتى دست يابد نمىتوانى بىتفاوت باشى و ناراحت نشوى به گونه‌اى كه خوبى و بدى حال دشمنت در نظرت يكسان باشد ، بلكه در نفس خويش ميان اين دو حالت فرق مىگذارى ، و همواره شيطان در حسد ورزى نسبت به دشمن با تو مىستيزد ولى اگر عامل