عامل سوّم تكبّر است يعنى در طبيعت حسود است كه بر محسود تكبّر ورزد و او را كوچك شمرده به خدمت خود در آورد و از او انتظار اطاعت و پيروى از اهدافش را داشته باشد و هر گاه محسود به نعمتى برسد بيم دارد كه محسود تكبّر او را تحمّل نكند و خود را بالاتر از آن بداند كه پيرو او شود يا بسا كه خود را با او برابر سازد يا بالاتر از او بداند و به حالت تكبّر برگردد ، پس از اين كه نسبت به او تكبّر مىورزيده است ، و حسد ورزى بيشتر كفّار نسبت به رسول خدا ( ص ) از تكبّر و تعزّز نشأت مىگرفت چرا كه مىگفتند : چگونه نوجوانى يتيم بر ما مقدّم شود و چگونه در برابر او سر تعظيم فرود آوريم از اين رو گفتند : لَوْ لا نُزِّلَ هذَا الْقُرْآنُ عَلى رَجُلٍ مِنَ الْقَرْيَتَيْنِ عَظِيمٍ « 179 » يعنى هر گاه مدّعى نبوّت شخص بزرگى باشد بر ما گران نمىآيد كه در برابرش تواضع كرده و پيرو او شويم ، و خداى متعال در حالى كه گفتار قريش را وصف مىكند مىفرمايد : أَ هؤُلاءِ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنْ بَيْنِنا « 180 » مانند كوچك شمردن آنها و تكبّر نسبت به آنهاست . عامل چهارم تعجّب است چنان كه خداوند از امّتهاى گذشته خبر داده كه گفتند : ما أَنْتُمْ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنا « 181 » و گفتند : أَ نُؤْمِنُ لِبَشَرَيْنِ مِثْلِنا « 182 » و گفتند : وَ لَئِنْ أَطَعْتُمْ بَشَراً مِثْلَكُمْ إِنَّكُمْ إِذاً لَخاسِرُونَ « 183 » پس تعجّب كردند كه بشرى مانند خودشان از سوى خدا به درجهء رسالت و وحى و قرب ربوبى برسد ؛ از اين رو به او حسد بردند و زوال نبوّت را دوست داشتند و نمىخواستند كسى كه در آفرينش مانند آنهاست برتر از آنها باشد نه به اين قصد كه تكبّر ورزند و طالب رياست باشند و از روى دشمنى خواستار تقدّم بر او باشند و يا عامل

--> ( 179 ) زخرف ، 31 : ( و گفتند ) چرا اين قرآن بر مرد بزرگى ( مرد ثروتمندى ) از اين دو شهر ( مكّه و طائف ) نازل نشده است ؟ ! و به درّ المنثور ، ج 6 ، ص 16 ، رجوع كنيد . ( 180 ) انعام / 53 : آيا اينها هستند كه خداوند از ميان ما ( برگزيده و ) بر آنها منّت گذارده . ( 181 ) يس / 15 : شما جز بشرى همانند ما نيستيد . ( 182 ) مؤمنون / 47 : آيا ما به دو انسان همانند خودمان ايمان بياوريم . ( 183 ) مؤمنون / 34 : و اگر از بشرى همانند خودتان اطاعت كنيد مسلما زيانكاريد .