الفيض الكاشاني
418
راه روشن ترجمه كتاب المحجه البيضاء فى تهذيب الاحياء ( فارسى )
عواملى كه موجب بروز خشم مىشوند ( 1 ) پيش از اين دانستى كه درمان هر مرضى با قطع كردن ريشهء آن و بر طرف ساختن عوامل آن ميسّر است ، بنابراين ناگزيريم عوامل خشم را بشناسيم . يحيى ( ع ) به عيسى ( ع ) گفت : چه چيزى سختتر است ؟ عيسى گفت : تكبّر و مباهات و قدرت طلبى و غيرت . عواملى كه خشم را موجب مىشوند عبارتند از : افتخار ، خودپسندى ، شوخى ، مسخره ، سرزنش ، لجاجت ، مخالفت ، حيلهگرى و حرص بسيار بر مال زياد و مقام و تمام آنها شرعا پست و نكوهيده است و با وجود اين عوامل ، رهايى از خشم ممكن نيست بنابراين بايد اين عوامل را به وسيلهء اضداد آنها از بين برد . سزاوار است آدمى فخرفروشى را با فروتنى و خود پسندى خواهد آمد . و از فخرفروشى مىتوانى اين گونه رها شوى كه فكر كنى تو با بندهات از يك جنس هستى و تمام آدميان منسوب به آدمند و از نظر فضيلت متفاوت و پراكنده شدهاند . بنابراين آدميزادگان از يك جنس هستند و افتخار به داشتن فضايل است ، در حالى كه فخرفروشى و خودپسندى بزرگترين رذيلتهاست و آن دو ريشه و منشاء رذايل است و هرگاه وجودت از آنها تهى نباشد بر ديگرى برترى ندارى پس در صورتى كه با بندهات از نظر نسب و تبار و اعضاى ظاهرى يك جنسى ، افتخار مكن . امّا مزاح و شوخى را با سرگرم شدن به كارهاى مهمّ دينى كه تمام عمر را فرا مىگيرد و اگر آنها را بشناسى عمرت كفاف آن را نمىكند ، مىتوانى بر طرف سازى ، و شوخى را مىتوانى با كوشش در كسب فضايل و اخلاق نيك و علوم دينى كه تو را به سعادت آخرت مىرساند بر طرف كنى و تمسخر را مىتوانى با بزرگوارى و خوددارى از آزار مردم و خويشتن دارى از مسخرهء ديگران زايل كنى و سرزنش را با پرهيز از گفتار زشت و خويشتندارى از جواب ناگوار بر طرف كنى و حرص زياد بر مزاياى زندگى را مىتوانى با قناعت كردن به مقدار لازم براى