الفيض الكاشاني

34

راه روشن ترجمه كتاب المحجه البيضاء فى تهذيب الاحياء ( فارسى )

برابر خوك شهوت به حال سجده و ركوع و منتظر دستور او خواهد ديد و هر وقت خوك شهوت به هيجان آيد و چيزى بخواهد به زودى سرگرم خدمتش مىشود و شىء مورد شهوتش را حاضر مىكند ؛ يا خود را در برابر سگ گزنده و پرستش آن مىبيند و در مقابل خواسته‌هاى او فرمانبردار است در حالى كه براى چاره‌جويى در رسيدن به بندگى او بدقّت مىانديشد و در شادمان كردن شيطان خود مىشتابد ، چون شيطان است كه خوك شهوت و سگ خشم را به هيجان مىآورد و آنها را به خدمت خود برمىانگيزد . بنابراين انسان با پرستش شهوت و خشم در حقيقت شيطان پرست است ، پس اگر هر بنده‌اى مواظب رفتار و سخن گفتن و خاموشى گزيدن و نشست و برخاست خود باشد و با چشم بصيرت بنگرد در صورتى كه نسبت به خود منصفانه قضاوت كند سراسر روز در پرستش بت شهوت و خشم و غيره مىكوشد و اين ، نهايت ستم است ؛ زيرا مالك را كه عقل انسانى است برده و ربّ را مربوب و آقا را بنده و غالب را مغلوب قرار داده است . عقل است كه شايستهء آقايى و غلبه و مسلّط شدن است ، در حالى كه اين شخص عقل را به خدمت اين سه نيرو ( خشم و شهوت و شيطان ) در آورده است ، و ناگزير از بندگى اين سه در قلب او صفاتى متراكم مىشود كه به صورت طبيعت وى در مىآيد و دل را مىميراند . امّا از فرمانبردارى خوك شهوت صفت بىشرمى ، پليدى ، اسراف و سخت‌گيرى بر اهل و عيال در مخارج ، ريا كارى ، پرده‌درى ، ديوانگى ، بيهودگى ، حرص ، طمع ، چاپلوسى ، كينه‌توزى ، بخل ، سرزنش و غيره ، به وجود مىآيد . امّا از فرمانبردارى سگ خشم ، صفت بىباكى ، سبكسرى ، خود بزرگ‌بينى ، خودستايى ، خشم ، تكبّر ، خودپسندى ، ريشخند ، مباهات ، سبك شمردن ، كوچك شمردن مردم ، شرارت و تمايل به ظلم و غيره به وجود مىآيد . امّا نتيجهء فرمانبردارى از شيطان به سبب فرمانبردارى از خشم و شهوت است كه حاصل آن نيرنگ و مكر و زيركى ، دروغ ، زرق ، برهم زدن ميان ديگران ، غشّ در جنس ، فتنه‌انگيزى ، دشنام دادن و غيره است . امّا اگر برعكس تمام