حمّاد گفت : عرض كردم : اگر چه شعر حق باشد ؟ فرمود : اگر چه شعر حق باشد » « 143 » . بر شعر موزونى حمل مىشود كه شامل تخيّلات باطل و دروغ باشد ، چون حقّ بودن موضوع شعر مانند شعر حكمت و پند يا مدح ائمه ( ع ) موجب نمىشود كه از مبالغهء شعر دروغ آن را خارج سازد . بنابراين اگر تهى از مبالغهء دروغ باشد موزون بودنش اشكال ندارد . آفت دهم شوخى است ( 1 ) اصل شوخى نكوهيده و ممنوع است ، مگر مقدار اندكى كه استثنا شده . پيامبر خدا ( ص ) فرمود : « با برادرت مجادله و شوخى مكن . » « 144 » اگر گويى : مجادله آزار دادن است چون برادر يا دوست خود را تكذيب مىكنى يا به جهل نسبت مىدهى ، ولى شوخى موجب شادمانى و خوشدلى است ، پس چرا ممنوع شده ؟ بايد بدانى كه افراط و زياده روى يا تداوم در شوخى ممنوع است . امّا تداوم شوخى سرگرمى به بازى است و بازى مباح است ولى مداومت بر شوخى نكوهيده است . و امّا زياده‌روى در شوخى موجب خندهء زياد مىشود و آن دل را مىميراند و گاه موجب كينه مىشود و شكوه و وقار انسان را از بين مىبرد و هر شوخى كه خالى از اين امور باشد نكوهيده نيست ، چنان كه از رسول خدا ( ص ) روايت شده كه فرمود : « من شوخى مىكنم ولى جز سخن حق نمىگويم . » « 145 » شخصيّتى مانند پيامبر مىتواند شوخى كند و جز سخن حق نگويد ، امّا هر گاه براى ديگران در شوخى باز شود هدفش خنداندن مردم است به هر صورتى كه باشد . پيامبر ( ص ) فرمود : « شخص سخنى مىگويد و همنشينان او مىخندند و با آن سخن از ستاره ثرّيا سقوط مىكند . » « 146 » يكى از بزرگان گويد : هر كس

--> ( 143 ) تهذيب ، ج 1 ، ص 407 ، باب سنن صيام . ( 144 ) اين حديث از ترمذى و غير او گذشت . ( 145 ) اين حديث را طبرانى در الصغير از حديث ابن عمر روايت كرده چنان كه در مجمع الزوائد ، ج 8 ، ص 89 آمده است ( 146 ) در صفحات پيش گذشت .