الفيض الكاشاني
22
راه روشن ترجمه كتاب المحجه البيضاء فى تهذيب الاحياء ( فارسى )
2 - نيروهايى كه در منزلهاى درونى جا گرفتهاند كه بخشهاى ميان تهى مغز است ، اين نيروها نيز پنج بخش است ، زيرا انسان پس از ديدن چيزى چشمانش را مىبندد و صورت آن را در نفس خود مىبيند و آن نيروى خيال است . پس از آن اين صورت به وسيله چيزى كه آن را حفظ مىكند همراه خيال باقى مىماند كه به آن لشكر حافظه گويند ، سپس دربارهء آنچه حفظ كرده مىانديشد . در نتيجه برخى از آن با برخى ضميمه مىكند و آنچه را فراموش كرده به خاطر مىآورد و به آن بر مىگردد ، پس از آن همهء معانى حس شده را به وسيلهء حسّى كه مشترك ميان تمام محسوسات است ، در نيروى خيال خود گرد مىآورد . بنابراين در درون ( انسان ) حسّ مشترك ، نيروى خيال ، نيروى تفكّر ، نيروى تذكّر ( ذاكره ) ، و نيروى حافظه ، وجود دارد . اگر خدا نيروى حافظه ، انديشه ، ذاكره و خيال ، را نمىآفريد ، البته مغز از آن تهى مىبود چنان كه دست و پا از آن نيرو ، تهى است . پس اين نيروها نيز لشكريان درونىاند و جاى آنها نيز در درون آدمى است . اين بود انواع لشكريان قلب ، و شرح آنها به گونهاى كه براى ضعيفان قابل فهم باشد به طول مىانجامد و هدف چنين كتابى اين است كه علماى بزرگ و نيرومند از آن بهره ببرند معذلك با آوردن مثالهايى در فهماندن ضعيفان مىكوشيم تا به خواست خدا اين مطالب به درك آنها نزديك شود . شرح مثالهاى قلب با لشكريان درونىاش ( 1 ) بايد دانست كه دو لشكر خشم و شهوت گاه به طور كامل فرمانبردار قلب مىشوند و آن را در راهى كه مىپيمايد كمك و در سفرى كه قصد كرده است به خوبى همراهى مىكنند . امّا گاه از روى سركشى نافرمانى مىكنند تا بر قلب مسلّط شوند و آن را بندهء خود سازند . نابودى قلب و بازماندنش از سفرى كه با آن به خوشبختى ابدى مىرسد ، در همين نافرمانى خشم و شهوت از قلب است . قلب لشكر ديگرى دارد كه علم ، حكمت و تفكّر است و به زودى شرح آن خواهد آمد و سزاوار است كه قلب از اين لشكر كمك بگيرد ، زيرا اين لشكر در