شرح لشكريان قلب ( 1 ) خداى متعال مىفرمايد : وَ ما يَعْلَمُ جُنُودَ رَبِّكَ إِلَّا هُوَ . « 10 » پس براى خداى متعال در دلها و روانها و ديگر عوالم لشكريان فراهم آمده‌اى است كه جز خود او كسى از حقيقت و شمارهء آنها آگاه نيست . ما اكنون به شرح برخى از لشكريان قلب كه مربوط به غرض ماست مىپردازيم براى قلب دو لشكر است : يكى لشكرى كه با چشم ظاهر ديده مىشود و ديگرى لشكرى كه جز با چشم باطن قابل رؤيت نيست . قلب در حكم سلطان و لشكريان در حكم چاكران و ياورانند و اين همان معناى لشكر است . لشكريان قلب كه با چشم مشاهده مىشوند عبارتند از : دست ، پا ، چشم ، گوش ، زبان ، و ديگر اعضاى ظاهرى و باطنى . در حقيقت همهء اينها خدمتكار قلب و به فرمان اويند و قلب فرمان دهنده و بازدارندهء آنهاست . اعضاى مزبور بر حسب فطرت ، فرمانبردار قلب آفريده شده‌اند و توان سرپيچى و مخالفت با آن را ندارند . بنابراين هر گاه چشم را به باز شدن فرمان دهد گشوده شود ، و هر گاه پا را به حركت امر كند به حركت در آيد ، هر گاه زبان را به سخن گفتن فرمان قطعى دهد سخن بگويد ، همچنين ديگر اعضا . فرمانبردارى اعضا و حواس از قلب از جهتى شبيه فرمانبردارى فرشتگان از خداى متعال است . زيرا فرشتگان بر حسب فطرت فرمانبردارند و قدرت مخالفت با خداوند را ندارند بلكه لا يَعْصُونَ اللَّهَ ما أَمَرَهُمْ وَ يَفْعَلُونَ ما يُؤْمَرُونَ . « 11 » تنها در يك چيز با هم تفاوت دارند و آن اين كه فرشتگان از بندگى و اطاعتشان از پروردگار آگاهند ، ولى پلكها ( ى چشم ) در باز و بسته شدن به صورت جبر از قلب اطاعت مىكنند و از خود اختيارى ندارند و در اطاعت كردنشان از قلب چنين هستند . و همانا احتياج قلب به اين لشكريان از اين نظر است كه در مسافرتى كه براى آن آفريده شده به مركب و توشهء راه

--> ( 10 ) مدّثّر / 31 : لشكريان پروردگارت را جز او كسى نمىداند . ( 11 ) تحريم / 6 : و هرگز مخالفت فرمان خدا نمىكنند و دستورات او را دقيقا اجرا مىنمايند .