و فرمود : « هركس را كه ثواب و كار نيك خشنودش مىسازد و كار بد ناراحتش مىكند مؤمن است . » « 94 » و فرمود : « براى مؤمن حلال نيست كه به برادرش با نگاهى اشاره كند كه او را بيازارد . » « 95 » و فرمود : « براى مسلمان حلال نيست كه مسلمانى را بترساند . » « 96 » و فرمود : « دو همنشين در امانت خدا مىنشينند و بر هيچ يك از آنها حلال نيست كه راز برادرش را كه از افشاى آن كراهت دارد آشكار كند . » « 97 » يكى از علماى اخلاق نشانه‌هاى خوشخويى را جمع كرده گفته است : خوشخويى اين است كه شخص پر آزرم ، كم آزار ، پر خير ، كم مفسده ، راستگو ، كم حرف ، پركار و كم لغزش باشد ؛ حرفهاى زايد نزند ، نيكو كار ، سنگين ، شكيبا ، خشنود ، سپاسگزار ، بردبار ، رفيق ، پاكدامن و مهربان باشد ؛ نفرين كننده ، دشنام دهنده ، سخن‌چين ، فحّاش ، غيبت‌كننده ، عجول ، كينه‌توز ، حسود و بخيل نباشد ؛ متبسّم و خوشرو باشد ؛ براى خدا دوست بدارد و براى خدا دشمن بدارد و براى خدا خشنود شود و براى خدا خشمگين ؛ چنين شخصى خوشخوست . از پيامبر ( ص ) در مورد نشانه‌هاى مؤمن و منافق سؤال شد فرمود : « كوشش مؤمن در نماز و روزه و عبادت است و كوشش منافق مانند حيوان در خوردن و نوشيدن . » « 98 » حاتم اصمّ گويد : مؤمن سرگرم انديشه و عبرت گرفتن است ، و منافق سرگرم حرص و آرزوست ؛ مؤمن از هركس جز خدا نااميد است و منافق به

--> ( 94 ) حديث را طبرانى در الكبير از ابو موسى اشعرى به سندى حسن روايت كرده است چنان كه در الجامع الصغير آمده است . ( 95 ) ابن مبارك اين حديث را در باب زهد و رقائق و نيكى و صله ( رحم ) به صورت مرسل روايت كرده است ( المغنى ) . ( 96 ) حديث را ابو داود در ( سنن ) ، ج 3 ، ص 597 . و طبرانى در الكبير روايت كرده و راويانش موثّقند ، و بزاز آن را از حديث ابن عمر روايت كرده چنان‌كه در الجامع الصّغير آمده است . ( 97 ) حديث را ابوالشيخ از ابن مسعود روايت كرده چنان كه در الجامع الصغير آمده است ( 98 ) عراقى گويد براى اين مأخذى نيافتم .