شاخص منتصب كه به طرف مشرق مايل باشد مىتوان دانست ، زيرا هنگام طلوع آفتاب سايه شاخص در سمت مغرب واقع مىشود و طولانى است ، و خورشيد پيوسته در حال ارتفاع و سايه شاخص رو به نقصان و انحراف از جهت مغرب است تا آنگاه كه خورشيد به منتهاى ارتفاع خود كه قوس نصف النّهار است برسد . در اين هنگام سايه نيز به نهايت نقصان خود مىرسد ؛ و چون خورشيد از منتهاى ارتفاع خود فرود آيد سايه شروع به افزايش مىكند . از آن وقت كه افزايش سايه محسوس و قابل ادراك شود وقت ظهر داخل شده و بطور قطع مىتوان دانست كه ظهر پيش از آن در علم خدا واقع شده است ؛ ليكن تكليف جز به چيزى كه تحت قدرت حسّ است تعلّق نمىگيرد . آن مقدار باقى از سايه كه از آن شروع به افزايش كرده است در زمستان طولانى و در تابستان كوتاه مىشود ، و منتهاى طول آن زمانى است كه خورشيد به اوّل جدى برسد ، و نهايت كوتاهى آن رسيدن خورشيد به اوّل سرطان است ؛ و اين را مىتوان با گام و مقياسهاى ديگر دانست .