اين است ضعف اخلاق ، ادراكات نادرست ، ياوه‌هاى عوام فريبانه ، افسانه‌هاى منفور ، آراى سست ، انديشه‌هاى ضعيف و طرق دور از حقيقت . و اين است فقه غير اصيل ، دانش مردود ، عرفان نكوهيده ، بافندگيهاى دروغ ، داوريهاى باطل ، زهد نابجايى كه بايد از آن دورى جست و تعبّدهاى بىمعنايى كه كهنه و پوسيده شده است . همهء اينها تاوان استبداد رأى و خودكامگى است و نتيجهء روگردانيدن از تمسّك به وسيله‌اىست كه در پيروى از كتاب خدا بدان مأموريم ، همچنين ثمرهء پشت كردن به وصيّتهاى مكرّر پيامبر بزرگوار ( ص ) و دورى گرفتن از خاندان آن حضرت و عدم استفاده از علوم و حكمت آنهاست . آرى اين گناه اعراض و تأخير در اقتداى به آنها ، و عدم اخذ از علوم آنها ، و نتيجه سركشى و بىتوجّهى به شؤون آنها ، و فروتنى نكردن نسبت به آنها ، و گوش ندادن به گفتار آنها و بازتاب گرويدن به حكم عاطفه و تمايلات نفسانى است . آنچه ذكر شد خلاصهء چيزى است كه مىتوان دربارهء احياء گفت . امّا تهذيب آن يعنى المحجّة البيضاء كه زبان از توصيف آن عاجز است كتابى است كه نام آن با محتوايش مطابقت دارد ، و آن انباشته از فوايد ، پر از نوادر و سخنان لطيف ، مملوّ از معانى رقيق و گفتار صحيح ، سرشار از احاديث جالب و سخنان بديع ، خاطرات ظريف ، نوادر گفتار و گوهرهاى حكم و آثار است . ابوابى از اين كتاب به روى انسان گشوده مىشود كه مشتمل بر علوم حقيقى است ، به راه روشن دلالت و در آن جا كه راهها از هم جدا مىشود به بزرگراه ميانه‌روى و اعتدال رهبرى و هدايت مىكند . در طىّ صفحات پر ارج اين كتاب راه هموار ، حقيقت پايدار ، فقه مستدل ، حكمت كامل ، مواعظ نيكو ، دلائل قاطع ، رواياتى با مصادر ، قواعد روشنى از دين و مسائلى مستند به ادلّه و براهين به پژوهشگر ارائه مىشود . بر هر كسى كه اين كتاب ارزشمند را مطالعه كند عبادات معقول ، زهد حقيقى ، عرفان واقعى ، راه روشن ، گفتار استوار ، برهان قوى ، دليل محكم ، رأى