محمد بن همام الإسكافي ( مترجم : شيخ عبد الله صالحى )

21

التمحيص ( تكامل و طهارت روح ) ( فارسى )

« التمحيص » تأليف كدام‌يك از اين دو بزرگوار است ؟ علامه مجلسى رحمه الله ، در فصل اول مصادر بحار الأنوار ، فرموده است : كتاب تمحيص از برخى قدماى ما است ، از قرينه‌هاى روشن به دست مىآيد كه از تاليفات شيخ موثّق ، جليل القدر ، ابو على محمّد بن همّام است ؛ و به نظر ما اين كتاب ، منتخبى از كتاب الأنوار ايشان مىباشد . همچنين در فصل دوم ، در بيان مصادر موثّق بحار ، فرموده : كتاب تمحيص از جهت متانت محتوا دلالت دارد بر فضل و عظمت نويسنده‌اش ، اگر ابو على باشد ، كه ظاهراً هم همين است ، پس فضل و توثيقش مشهور است . ومحدّث‌نورى تصريح نموده كه‌كتاب تمحيص تأليف‌ابوعلى محمّدبن‌همّام‌است . آغا بزرگ طهرانى هر دو نظريه نسبت به كتاب را متذكّر شده است ، ولى هيچكدام را بر ديگرى ترجيح نداده ، بلكه گفته است : گاهى گفته مىشود كتاب التمحيص تأليف شيخ ابو على محمّد بن ابى بكر همّام است كه ابتداى آن چنين مىباشد : حمد و سپاس مخصوص خداوند تنهايىها است . . . تا جايى كه فرموده : به كار بردم براى نام و ترجمه اين كتاب ، « التمحيص » را كه از مضامين و محتواى آن برگرفتم ؛ و در آن انواع آزمايشات الهى را براى بندگانش مطرح كردم ، تا جايى كه ( اولين باب را به نام ) باب سرعت بلاء به سمت مؤمن قرار داده ، ( و سپس براى شروع گفته است : ) حديث گفت ما را ابو على محمّد بن همّام . . . ، پس شروع كتاب با نام مؤلّف انجام گرفته ، همچنان كه اين روش قدماء در تاليف كتابهايشان بوده است .