برزويه زمين بوسه كرد و گفت : حسن راى و صدق عنايت پادشاه مرا از مال مستغني گردانيده‌ست ، و كدام مال در اين محلّ در اين محلّ تواند بود كه از كمال بنده نوازي شاهانشاه گيتي مرا حاصل است ؟ امّا چون سوگند در ميانست از جامه خانهء خاصّ ، براى تشريف و مباهات ، يك تخت جامه از طراز خوزستان كه بابت كسوت ملوك باشد برگيرم . و انگاه بر زبان راند كه : اگر من در اين خدمت مشقّتي تحمّل كردم و در بيم و هراس روزگار گذاشت [ 1 ] ، باميد طلب رضا و فراغ ملك بر من سهل و آسان ميگذشت ؛ و بدست بندگان سعى و جهدي به اخلاص باشد ، و إلّا نفاذ كار و ادراك مراد جز بسعادت ذات و مساعدت بخت ملك نتواند بود . و كدام خدمت در موازنهء آن كرامات آيد كه در غيبت اهل بيت [ بنده ] را ارزاني فرموده‌ست ؟ و يك حاجت باقي است كه در جنب عواطف ملكانه خطري ندارد ، و اگر به قضا مقرون گردد عزّ دنيا و آخرت بهم پيوندد ، و ثواب و ثنا أيّام ميمون ملك را مدّخر شود . نوشروان گفت : اگر در ملك مثلا مشاركت توقّع كني مبذولست ، حاجت بي محابا ببايد خواست . برزويه گفت : اگر بيند راى ملك بزرجمهر را مثال دهد تا بابي مفرد در اين كتاب بنام من بنده مشتمل بر صفت حال من بپردازد ، و در آن كيفيّت صناعت و نسب و مذهب من مشبع مقرّر گرداند ، و انگاه آن را بفرمان ملك موضعي تعيين افتد ، تا آن شرف من بنده را بر روى روزگار باقي و مخلّد شود ، وصيت نيك بندگي من ملك را جاويد و مؤبّد گردد . كسرى و حاضران شگفتي [ 2 ] عظيم نمودند و بهمّت بلند و عقل كامل برزويه واثق گشتند ، و اتّفاق كردند كه او را اهليّت آن منزلت هست . بزرجمهر را حاضر آوردند ، و او را

--> [ 1 ] . ( 5 ) گذاشت صيغهء غايب مفرد معطوف است به صيغهء متكلّم « كردم » ، بجاى « گذاشتم » . [ 2 ] . ( 17 ) شگفتي شگفت بمعني عجيب و موجب حيرت است : زمخشري گويد أمر عجيب كار شگفت ، و جمال قرشي گويد عجيب كار شگفت ، و تعاجيب شگفتها . پس شگفتي بياء مصدري بمعني تعجّب مىشود كه شگفت داشتن باشد . و در حال تعجّب كردن ميتوان گفت « اى شگفت » اى عجيب . و نشگفت بمعني عجيب نيست و عجيبي ندارد . و ليكن در نظم و نثر فارسي از فردوسي تا سعدي و حافظ شگفت بمعني تعجّب و آنچه موجب تعجّب است ، هر دو ، فراوان آمده است و شگفتي نيز بهر دو معني بسيار به كار رفته . مصدر شگفتن و شگفتيدن و فعل شگفتيد و صفت تفضيلي شگفتيتر هم داريم .