تا [ 1 ] نباشي حريف بيخردان * كه نكو كار بد شود ز بدان باد كز لطف اوست جان بر كار * زهر گردد همي ز صحبت مار و اگر پادشاهي بسخاوت جهان زرّين كند ، يا بشجاعت ده مصاف بشكند ، چون از حلم بي بهره بود بيك عربده همه را باطل گرداند و تمامي لشكر و رعيّت را نفرت دهد ؛ و اگر در آن هر دو قصوري باشد برفق همه جهان را شاكر تواند داشت و به راى و قعبره [ 2 ] دشمنان را بماليد . و باز [ 3 ] حلم بي ثبات هم از عيبي خالي نماند ، كه اگر بسيار مؤونتها تحمّل كرده شود و بر اظهار آهستگي مبالغت نمايد چون عاقبت آن بتهتّك [ 4 ] كشد ضايع و بي ثمرت ماند . قال النّبيّ عليه السّلم : لا يكون الحليم لعّانا [ 5 ] و لا خير في حلم إذا لم يكن له * بوادر تحمي صفوه أن يكدّرا [ 6 ] و هر پادشاه را كه همه أدوات ملك مجتمع باشد ، چنان كه نه در هنگام عفو و حلم متابعت هوا جايز شمرد و نه در وقت عقوبت و خشم مطاوعت شيطان روا بيند ، و بناى اوامر و نواهي او بر بنلاد [ 7 ] تأمّل و مشاورت آراميده باشد و ملك او از استيلاى دشمنان مصون ماند و از تسلّط خصم مسلّم لا يطبعون و لا يبور فعالهم * بل لا يميل مع الهوى أحلامها [ 8 ] كوه گفت : از شرم حلمش عاشقم بر ماه دى * زانكه باد ماه دى در سر كشد چادر مرا

--> [ 1 ] . ( 1 ) تا از براى تحذير است : زنهار تا ، مواظب باش كه ، چنين نكني . [ 2 ] . ( 5 ) قعبره در اساس بي نقطه است ؛ رجوع شود به حاشيه بر سطر 8 ص 221 . در اينجا از سياق عبارت معني زرنگي و تدبير و نيروى عقلي و امثال اينها مفهوم مىشود . [ 3 ] . ( 6 ) باز 33 / 15 ، 180 / 16 ح ، 210 / 8 ح ، 216 / 1 ، 246 / 6 و 266 / 15 ديده شود . [ 4 ] . ( 7 ) تهتّك رجوع شود به 202 / 4 ح و 260 / 12 ح . [ 5 ] . ( 8 ) لا يكون . . . نباشد بردبار لعنت كننده ( و دشنام دهنده ) - و ليكن چنين حديثي در جامع صغير نيست . [ 6 ] . ( 9 ) و لا خير في . . . هيچ نيكي نيست در بردباري آن وقت كه آن را پيشامدهائي نباشد از تندي و تيزي كه نگاه دارد روشنائي آن را از اينكه تيره گردد . يعني بردباري زماني نيكست كه از خوف نباشد ، بلكه پس از خشم باشد . [ 7 ] . ( 12 ) بنلاد 33 / 9 ح و 165 / 6 و 314 / 4 ح ديده شود . [ 8 ] . ( 14 ) لا يطبعون و لا . . . آلوده نگردند و هلاك نشود كردارهاى نيك ايشان ( زنگار نگيرد و كم نشود مكارم ايشان ) ، بلكه ( در بعضي از روايات : إذ چونكه ) متغيّر نگردد و كج نشود با خواستهاى باطل عقول ايشان .