[ 7 - باب زاهد و راسو ] 7 - باب الزّاهد و ابن عرس راى گفت برهمن را : شنودم داستان كسي كه بر مراد خود قادر گردد و در حفظ آن اهمال نمايد ، تا در سوز ندامت افتد و بغرامت و مؤونت مأخوذ گردد . اكنون بيان كند مثل آنكه در امضاى عزايم تعجيل روا دارد و از فوايد تدبّر و تفكّر غافل باشد ، عاقبت كار وخامت عمل او كجا رسد . برهمن گفت : إيّاك و الأمر الّذي إن توسّعت * موارده ضاقت عليك المصادر [ 1 ] هر كه قاعدهء كار خود بر ثبات حزم و وقار ننهد عواقب كار او مبني بر ملامت و مقصور بر ندامت باشد . و ستوده‌تر خصلتي كه ايزد تعالي آدميان را بدان آراسته گردانيده‌ست جمال حلم و فضيلت وقار است ، زيرا كه منافع آن عامّ است و فوايد آن خلق را شامل . قال النّبيّ عليه السلم « إنّكم لن تسعوا النّاس بأموالكم فسعوهم بأخلاقكم » [ 2 ] . و اگر كسي در تقديم ابواب مكارم و انواع فضايل مبادرت نمايد و بر امثال و اقران اندر آن پيش دستي و مسابقت جويد چون درشت خوئي و تهتّك [ 3 ] بدان پيوندد همهء هنرها را بپوشاند ، و هر آينه در طبع ازو نفرتي پديد آيد . وَ لَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ . [ 4 ]

--> [ 1 ] . ( 6 ) إيّاك و الأمر . . . بپرهيز از كاري كه اگر راههاى دخول بدان فراخ است راههاى خروج از آن تنگ باشد . بجاى إيّاك كه در اساس و نق هست نسخ ديگر : و إيّاك ، فإيّاك ، فهيّاك ؛ در ديوان طفيل نيز : فهيّاك . ناقص بودن يك هجا در ابتداى مصراع مطابق عروض عربي عيب و نقص بشمار نميآيد . ترجمهء منظوم اين بيت : بكاري كه خواهي تو اندر شدن * نگه كرد بايد برون آمدن [ 2 ] . ( 10 ) إنّكم لن . . . حقّا كه شما هرگز نتوانيد به مردمان بمال خود فراخ برسيد ، پس به خويهاى ( خوش ) خود فراخ برسيد بايشان . در اساس : فسعوها . [ 3 ] . ( 12 ) تهتك مراد ظاهرا بد زباني و دشنام دادن و پرده دريدن باشد . رجوع شود به 202 / 4 ح . [ 4 ] . ( 13 ) و لو كنت . . . سورهء آل عمران ( 3 ) آيهء 159 : اگر تو درشت گوئي سطبر دل ميبودي هراينه ميپراگندند از گرداگرد تو .