سيّئات خود و آنچه بر آن مترتّب مىشود از عقوبات و دور شدن از خدا ، دعوت مىكند او را به باز ايستادن از آنها و تدارك آنچه را كرده به توبه و پشيمانى . و هرگاه تفكّر كند در صفات و افعال خدا از لطفى كه به بندگان نموده و احسانى كه به ايشان كرده به نعمتهاى رسا و شفقتهاى بىپايان و تكليف به مادون طاقت و از براى عمل قليل وعده به ثواب جزيل فرموده و مسخّر ساختن آنچه در آسمانها و زمين و هرچه در ميان آنهاست و امثال اين نوع فكرها « 1 » ، البتّه دعوت مىكند او را به خوبىها و عمل به آنها و به رغبت در طاعت وباز ايستادن از معصيت . و اين تفكّر متوسّطان است . و اشاره به اين شده در قول حضرت امام رضا عليه السلام كه فرموده‌اند : [ m . a 139 ] عبادتْ بسيار نماز كردن و روزه داشتن نيست ، بلكه عبادت فكر در امر خدا كردن است « 2 » . و از حضرت امام جعفر صادق عليه السلام پرسيدند از آنچه مردم روايت مىكنند كه تفكّر يك ساعت بهتر است از ايستادن يك شب به عبادت ، آيا چگونه تفكّر كنيم ؟ فرمودند : به خرابه‌اى يا خانه‌اى كه مىگذرى بگو : كجا رفتند ساكنان تو ؟ چه شدند بنا كنندگان تو ؟ چرا چيزى نمىگويى كه به كجا رفتند « 3 » ؟ و اين نوع تفكّر كه حديث نبوى به آن « 4 » تفسير شده در فضيلت واپَستر از دو تفكّر اوّل است . و شايد حديث نبوى اعمّ از اين باشد و « 5 » تخصيص آن حضرت به آنچه فرموده‌اند به قدر مرتبهء مخاطب باشد از براى آنكه تفكّر هر كسى به قدر فهم و رتبهء او مىباشد . مؤلّف حقايق گويد كه « 6 » : تفصيل مجارى فكرها را در كتاب علم اليقين ايراد كرده‌ايم و هر « 7 » كه ارادهء آن داشته « 8 » به كتاب مذكور رجوع كند .

--> ( 1 ) . فكرها / a فكر . ( 2 ) . الكافي 2 : 55 ح 4 . ( 3 ) . المحاسن 1 : 26 ح 5 . الكافي 2 : 54 ح 2 . ( 4 ) . آن / a s اين . ( 5 ) . a - و . ( 6 ) . a - كه . ( 7 ) . a - و هر . ( 8 ) . a s + باشد .