ضدّ آنها بازگشتى است از راهى به ضدّ آن و مراد از توبه بازگشت است « 1 » . و تصوّر نمىتوان كرد كه آدمى از اين نقص خالى باشد ، امّا در مقدار « 2 » اين نقص به تفاوتند و از اصل آن چاره‌اى نيست ، بلى گناهان انبيا و اوصيا عليهم السلام مثل گناهان ما نيست ، بلكه عبارت است از ترك مداومت بر ذكر و مشغول شدن به مباحات « 3 » و محروم شدن از زيادتى ثواب به سبب ترك دوام ذكر و اشتغال به غير خدا . حضرت امام جعفر صادق عليه السلام فرمودند كه : حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله درهر شبانه‌روزى صد مرتبه توبه و استغفار مىنمودند بدون گناهى ، به درستى كه خداى عزّ وجلّ تخصيص مىدهد اولياى خود را به مصيبتى چند بدون گناهى تا ايشان را بر آن مصيبتها ثوابى كرامت نمايند « 4 » . و آنكه فرمودند « 5 » : « بدون « 6 » گناهى » مراد « 7 » آن است كه « 8 » بدون گناهى مثل گناهان ما ، از براى آنكه گناه هر كسى به حسب قدر و منزلت اوست در نزد خدا . و بدان كه در تدارك شهوتها كافى نيست كه ترك آنها بشود در زمان آينده ، بلكه ناچار است از محو نمودن آثار آن كه در دل نقش بسته به نور طاعتها . و حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله فرمودند : تابع ساز سيّئه را به حسنه تا محو آن كند « 9 » . و سزاوار آن است كه حسنه‌اى كه محو سيّئه نمايد مناسبتى با آن داشته باشد « 10 » ، پس كفّارهء شنيدن سازها به شنيدن قرآن و حاضر شدن مجالس ذكر است . و كفّارهء نشستن در مسجد با جنابت به

--> ( 1 ) . s - از راهى به ضدّ . . . است . ( 2 ) . s - اين نقص . . . مقدار . ( 3 ) . مباحات / s a مناجات ! ( 4 ) . الكافي 2 : 450 ضمن ح 2 . معاني الأخبار : 383 ضمن ح 15 . ( 5 ) . a m + مراد از . ( 6 ) . بدون / a m دون . ( 7 ) . a - مراد . ( 8 ) . s - بدون گناهى تا ايشان . . . كه . ( 9 ) . تفسير القمي 1 : 364 . مجموعة ورّام 1 : 89 . مسند أحمد 5 : 228 . سنن الترمذي 3 : 239 ح 2053 . ( 10 ) . s + و .