فصل [ فرق ميان جدال احسن و غير آن ] بدان كه سبب در منع نمودن از مجادله و مباحثه آن است كه آداب و شروطى كه در آنها بايد رعايت كرده شود بسيار است و آفاتى كه واجب است اجتناب از آنها نمودن در آنها بىشمار . و كم كسى است كه به آداب و شروط پى برده باشد و به دانستن آنچه واجب است اجتناب كردن توفيق يافته باشد و اگرنه جدل نمودن به طريقه‌اى كه بهترين طريقه‌هاست در شرعِ شريف امر به آن شده . از حضرت امام حسن عسكرى سلام اللَّه عليه مروى است كه فرمودند : مذكور شد نزد امام جعفر صادق عليه السلام جدال كردن در دين و آنكه رسول خدا و ائمّهء هُدى نهى از آن نموده‌اند . پس حضرت صادق عليه السلام « 1 » فرمودند : نهى از آن مطلقاً نشده ، بلكه نهى شده از جدل به غير طريقه‌اى كه بهتر است ، آيا نمىشنويد كه خداى عزّ وجلّ فرموده « 2 » : « وَ لا تُجادِلُوا أَهْلَ الْكِتابِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ » « 3 » يعنى مجادله مكنيد با اهل كتاب مگر به طريقه‌اى كه بهتر است . و نيز فرموده : « ادْعُ إِلى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ » « 4 » يعنى بخوان - اى محمّد - مردم را به راه خدا به سخنان حكمت آيين و موعظهء نيكو ، و جدل كن با ايشان به طريقه‌اى كه بهتر است . پس امر فرموده « 5 » خداى عزّ وجلّ عالمان دينى را به جدال به طريقهء بهتر . و امّا جدال به غير طريقهء بهتر حرام است و خداى عزّ وجلّ بر شيعيان ما حرام كرده . و چون خداى تعالى مطلق جدل را حرام كرده باشد و حال آنكه در كلام مجيد مىفرمايد « 6 » : « وَ قالُوا لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَنْ كانَ هُوداً أَوْ نَصارى » « 7 » يعنى گفتند جماعت يهود

--> ( 1 ) . m - عليه السلام . ( 2 ) . فرموده / a s فرمودند . ( 3 ) . عنكبوت : 46 . ( 4 ) . نحل : 125 . ( 5 ) . فرموده / s a فرمودند . ( 6 ) . مىفرمايد / m s مىفرمايند . ( 7 ) . بقره : 111 .