انعام كرده حقّى باشد اداى آن حقّ را بنمايد . و از جملهء شكرگزارى قول خداى عزّ وجلّ است : « سُبْحانَ الَّذِي سَخَّرَ لَنا هذا وَ ما كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ » « 1 » كه در حالت سوارى بايد گفت . و قول خداى عزّ وجلّ است : « رَبِّ أَنْزِلْنِي مُنْزَلًا مُبارَكاً وَ أَنْتَ خَيْرُ الْمُنْزِلِينَ » « 2 » كه در حالت فرود آمدن به منزل بايد گفت . و قول خداى عزّ وجلّ : « رَبِّ أَدْخِلْنِي مُدْخَلَ صِدْقٍ وَ أَخْرِجْنِي مُخْرَجَ صِدْقٍ وَ اجْعَلْ لِي مِنْ لَدُنْكَ سُلْطاناً نَصِيراً » « 3 » كه در حالت دخول در امرى و خروج از آن بايد گفت « 4 » . و روايت است از آن حضرت كه : هرگاه امرى بر حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله وارد مىشد كه خوشحال مىگرديد مىگفت : « الحمد لِلّه على هذه النعمة » . و هرگاه امرى بر آن وارد مىشد كه غمگين مىگرديد مىگفت : « الحمد لِلّه على كلّ حال » « 5 » . و از حضرت امام محمّد باقر عليه السلام مروى است كه فرمودند : هرگاه [ m . a 73 ] احدى از شما ياد كند نعمت خدا را بايد كه گونهء خود را بر خاك گذارد از براى شكر خداكردن و اگر سواره باشد فرود آيد و گونهء خود را بر خاك گذارد ، و اگر نتواند كه « 6 » فرود آيد از ترس شهرت « 7 » ميان مردم گونهء خود را بر چوب مايلى كه در زين « 8 » مىباشد بگذارد و اگر نتواند كرد « 9 » گونه را بر كف دست گذارد و شكر خداى عزّ وجلّ را بر آنچه انعام به وى كرده بجاى آورد « 10 » . فصل [ در اينكه شكر نعمت الهى است ] بدان كه هيچ احدى به حقيقت شكر نمىرسد مگر به آنكه بداند كه همهء نعمتها از

--> ( 1 ) . زخرف : 13 . ( 2 ) . مؤمنون : 29 . ( 3 ) . اسراء : 80 . ( 4 ) . الكافي 2 : 95 ح 12 . ( 5 ) . الكافي 2 : 97 ح 19 . مشكاة الأنوار : 70 . ( 6 ) . s a - كه . ( 7 ) . a s + در . ( 8 ) . زين / s a زمين ! ( 9 ) . a - كرد . ( 10 ) . الكافي 2 : 98 ح 25 از امام صادق عليه السلام .