دست آوردن صيد بر شكّ است . و هم‌چنين احتياط و عاقبت « 1 » انديشى طريقهء عاقلان است . و هركه شكّ دارد در آخرت به حكم احتياط بر وى واجب است كه بگويد : صبر كردن در چند روز « 2 » كم - كه نهايت عمر است - نسبت به آنچه از امر آخرت گفته مىشود چيز كمى است ، پس اگر آنچه مىگويند دروغ است چيزى از من فوت نمىشود مگر عيش ايّام حيات و اگر راست است هميشه در جهنّم خواهم « 3 » بود و صبر بر اين ممكن نيست . و اصل دوم آن است كه آخرت شكّ است . و اين اصل نيز غلط ، بلكه در نزد مؤمنان يقين است . و منشأ اين يقين دو چيز است : يكى ايمان و تصديق [ m . a 65 ] انبيا و علما نمودن . و « 4 » دوم وحى و الهام است كه از براى انبيا و اوليا حاصل مىشود ؛ زيرا كه حقيقت چيزها چنانچه هست از براى ايشان كشف شده و مشاهدهء آنها را به بصيرت باطن نموده‌اند چنانچه تو به ديدهء ظاهر مشاهدهء محسوسات را مىكنى ، پس هر خبرى « 5 » كه مىدهند از ديده مىگويند نه از شنيده و محض تقليد . و امّا مثال مغرور به خدا شدن آن است كه بعضى به دل و به زبان گفته‌اند كه : اگر بازگشتى به خدا خواهد بود ما از ديگران سزاوارتريم به احسان از آن راه كه در دنيا مالدارتر و خوشحال‌تريم ، چنانچه خداى از آن دو مرد كه دو بستان در جنب يكديگر داشتند حكايت فرموده در قرآن مجيد كه يكى از آن دو مىگفت : « وَ ما أَظُنُّ السَّاعَةَ قائِمَةً وَ لَئِنْ رُدِدْتُ إِلى رَبِّي لَأَجِدَنَّ خَيْراً مِنْها مُنْقَلَباً » « 6 » يعنى گمان ندارم كه قيامتى باشد ، و اگر به

--> ( 1 ) . عاقبت / s واقعيّت . ( 2 ) . روز / a روزى . در m هم « روزى » بوده ولى روى حرفِ آخر خط خورده است . ( 3 ) . خواهم / s a خواهد . ( 4 ) . s a - و . ( 5 ) . خبرى / a چيزى . ( 6 ) . كهف : 36 .