اصل هر شرفى است قيمتى و اصل هر مرتبه‌اى است كه بلند باشد . و اگر تواضع را زبانى مىبود كه مردم مىفهميدند هرآينه بيان مىكرد از براى مردم حقيقت آنچه از عاقبت چيزها پنهان است . و تواضع آن است كه از براى خدا و در راه خداى عزّ وجلّ باشد ، و آنچه غير از اين دو باشد مكر و فريب است . و هركه از براى خدا تواضع كند خداى تعالى او را بر بسياى از بندگان بلند مرتبه مىگرداند . و اهل تواضع علاماتى چند مىدارند كه فرشته‌هاى آسمان و عارفان روى زمين آن علامتها را مىشناسند . در قرآن مجيد واقع شده : « وَ عَلَى الْأَعْرافِ رِجالٌ يَعْرِفُونَ كُلًّا بِسِيماهُمْ » « 1 » يعنى بر اعراف مردانى هست كه هركسى را به علامت مىشناسند . و اصل تواضع از بزرگ شمردن خدا و هيبت از او داشتن و او را عظيم دانستن ناشى مىشود . و هيچ عبادتى نيست كه خداى تعالى او را بپسندد و قبول كند مگر آنكه باب آن عبادتْ تواضع است . و حقيقت تواضع را نمىدانند مگر بندگان مقرّب كه هميشه خدا را به يگانگى مىپرستند . در قرآن مجيد وارد شده : « وَ عِبادُ الرَّحْمنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْناً وَ إِذا خاطَبَهُمُ الْجاهِلُونَ قالُوا سَلاماً » « 2 » يعنى بندگان خدا آن جماعتند كه بر روى زمين به آهستگى مىروند و اگر جماعت نادانان با ايشان گفتگو كنند تسليم و بردبارى مىكنند . و خداى عزّ وجلّ بهترين خلايق و برگزيدهء مردم را كه حضرت محمّد صلى الله عليه و آله باشد امر به تواضع فرموده ، چنانچه گفته : « وَ اخْفِضْ جَناحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ » « 3 » يعنى تواضع كن از براى هر كسى كه تابع تو شده از مؤمنان . و تواضع مزرعهء افتادگى و شكستگى ظاهر و باطن است و مزرعهء ترس و حياست از خداى تعالى . و اين خصال

--> ( 1 ) . اعراف : 46 . ( 2 ) . فرقان : 63 . ( 3 ) . شعراء : 215 .