خواجه نصير الدين الطوسي
142
اخلاق محتشمى ( فارسى )
آمده است . معنى آن آيت اينست كه : بحقيقت پيمبران و رسولان خود را بفرستاديم ، تا حجتها روشن كنند ، و با ايشان بفرستاديم كتاب و ترازو ، تا مردمان براستى و داد قيام كنند ، و بفرستاديم آهن كه درو بأسى و شدتى عظيم است و منافع بسيار مردمان را « 1 » . ( 28 ) اسباب الاضرار اربعة : الشّرارة ، و الشّهوة ، و الخطاء ، و الشّقوة . ترجمه : حكما گفتهاند كه : اسباب ضرر رسانيدن چهار است : شريرى ، و آن طبيعت كسى باشد كه خواهد كه شرى به كسى رسد بىآنكه او را در آن فايدهاى صورت افتد ؛ و شهوت ، و آن باعث باشد بر ضرر رسانيدن بغيرى ، و ليكن حاجتش را مطلوب فايده و لذت خود باشد ؛ و خطا ، و آن چنان بود كه ضرر به قصد نرساند به كسى ، و ليكن از فعل او بىاختيار او ضررى بغيرى رسد ، چنان كه تيرى بمرغى افكند بر مردى آيد ؛ و شقاوت ، و آن چنان بود كه بىاختيار در راه گذر ضرر غيرى افتد ، مثلا باد او را بر ديگرى افكند و او بميرد . و فرق ميان شقاوت و خطا آنست كه در خطا مبدء فعل به اختيار او بود ، اما قصد او نه ضرر غير او باشد . و شقاوت آن بود كه مبدء فعل به اختيار او نباشد .
--> ( 1 ) - اين مطلب ( سه گونه مبدء عدل و سياست ) در طهارة الاعراق ( مقاله 4 ص 426 ) و در اخلاق ناصرى ( مقاله 1 فصل 7 ص 75 ) ديده مىشود .