نفس آدمى را دو صفت ذاتى است * نكتة : بدان كه نفس آدمى را دو صفت ذاتى است و باقى صفات ذميمه از اين دو اصل تولد مىكنند و آن هوا و غضب است و آن دو خاصيت عناصر است كه تا در نفس است هوا ميل بسفل است و اين از خاصيت آب و خاك است و غضب را ميل بعلوو ترفع است و آن اثر هوا و آتش است و خمير مايهء دوزخ اين دو صفت است و اين دو صفت بالضرورة در نفس بايد باشد تا به هوا جلب منافع كند و به غضب دفع مضار . اما بايد اين دو را به حد اعتدال نگاهداشت و هر يك را به فرمان شرع بايد استعمال كرد و بايد نگذاشت غالب شوند زيرا كه آن صفت بهائم و سباع است . اگر هوا از حد اعتدال تجاوز كند شره حرص و امل و شهوت و خست و دنائت و بخل و خيانت پديد آيد و حد اعتدال هوا آن است كه جلب منافع به قدر حاجت كند در وقت احتياج . پس اگر ميل به زائد از قدر حاجت كند حرص پيدا شود و اگر پيشنهاد عمر كند امل ظاهر مىشود و اگر ميل به چيز ركيك كند دنائت و خست هم رسد و اگر ميل به چيز لذيذ كند شهوت پديد آيد و اگر بنگاه داشتن در آورد بخل بهم رسد و هكذا ، و اگر صفت هوا مغلوب گردد غضب پيدا شود و دنائت حاصل شود و اگر غضب از حد اعتدال تجاوز كند بدخوئى و تكبر و عداوت وحدت و تندى و بى ثباتى و عجب و غرور و امثال آن حاصل شود . و بعضى صفات ذميمه از تركيب اين دو صفت حاصل شود و اگر غضب مغلوب هوا بشود بىحميتى و بىغيرتى و كسالت و عجز و ذلت و نحو اينها پديد آيد و چون اين صفات بر نفس غالب شوند طبع نفس مايل به فسق و فجور و نهب و فساد و غارت شوند و چون ملائكه به نظر ملكى در قالب آدم نگريستند و ماده اصل ايشان را ديدند گفتند : « أتجعل فيها من يفسد فيها و يسفك الدماء » و ندانستند