احمد مجاهد

مقدمه 13

جوحى ( فارسى )

كتاب منهج المطهر للقلب و الفؤاد از شعرانى ( متوفّاى 973 ه ) آمده است : عبد اللّه جحا تابعى بود . و من به خط جلال الدين سيوطى ديدم كه او گفته بود : مادر جحا خدمت كار مادر انس بن مالك ( متوفّاى 93 ه ) بود ، و سزاوار نيست كه كسى او را مسخره كند . حكايات مضحكى كه به او نسبت داده‌اند اكثرشان اصلى ندارد . او صاحب صفاى ضمير بود . زركلى مىنويسد : در يك نسخهء خطى جديد كه به نام « قطعة من تراجم أعيان الدّنيا الحسان ، در كتابخانهء دانشگاه فرانسوى بيروت است ، آمده است : ابو الغصن جحاى بغدادى صاحب ملاعبت و مزاح و نوادر كه در زمان مهدى عباسى فوت كرد . ( اعلام ، ج 2 ص 113 ) . عبد الوّهاب عزّام مىگويد : در بعضى از تعاليق ديده‌ام كه جحا فاضل شوخى بوده كه مردمان از زبان او نوادر بسيار نقل كرده‌اند ، همچنان كه از زبان مجنون نقل كرده‌اند . ( مجلّة الرّسالة ، س 1 ش 20 ) . پايان كار جحا عبدرى شيبى مىگويد : در يك مجموعهء خطى قديمى از قول يكى از علماى پيشين ديدم نوشته بود كه : جحا در كشتىيى از تشنگى مرد ، و اللّه اعلم . ( تمثال الأمثال ، ج 1 ص 140 ) . تاريخ فوت جحا محقق معاصر عبد الستار احمد فرّاج ، در آخر كتاب خود ( اخبار جحا ) ، ص 199 ، تحت عنوان : تكملة مهمّة ، مىآورد : « اين اواخر كه مشغول تحقيق در كتاب عيون التّواريخ از ابن شاكر كتبى ( متوفّاى 764 ه ) بودم ، ديدم ذيل حوادث سال 160 ه ، نوشته است : « و فيها توفّى دجين أبو الغصن بن ثابت الير بوعىّ البصرىّ المعروف بجحا . رأى أنسا ، و روى عن أسلم مولى عمر ، و هشام بن عروة ، و روى عنه ابن المبارك و مسلم بن ابراهيم و الأصمعىّ و اخرون . قال النّسائىّ : ليس بثقة . قال الشّيرازىّ فى الألقاب : انّه جحا ، و الّذى يقال فيه مكذوب . و كان فتى ظريفا . و له جيران