آن حضرت كه حديثى كه وارد شده است كه تفكر يك ساعت بهتر است از تهجد يك شب ، چگونه بايد تفكر نمود ؟ پس آن حضرت بر سبيل نمونه و مثال فرمودند كه به اين طريق كه مرور بنمايد بر خانه‌ها و عمارت‌هاى خراب و خطاب نمايد به آن‌ها و بگويد : كجا است بانىهاى تو ؟ و كجا است ساكنين تو ؟ و چرا حرف نمىزنى و تكلم نمىكنى ؟ « 1 » مراد آن جناب آن است كه از نظر نمودن در خانه‌هاى خراب ، با وجود فكر نمودن ، عبرت حاصل مىشود و مىداند كه خود آن و خانه‌هاى آن هم مثل اين خانه‌ها و صاحبان آن فانى و بالى خواهد شد و از اين دانستن ، ملكهء زهد و بىرغبتى او از دنيا مر او را عارض مىشود . و وقتى كه حب دنيا ، كه رأس جميع خطاها است ، از اين كس زايل شد و زهد او را حاصل آمد ، هرآينه مقبل بر شأن خود مىگردد ؛ چون‌كه مانع او همين حب و ميل به شهوات دنيويه بوده است لا غير . و جناب امام رضا عليه السّلام فرمودند كه « ليست العبادة كثرة الصّلوة و الصّوم و انّما العبادة التفكر فى أمر اللّه عزّ و جلّ » « 2 » ؛ يعنى آن‌كه بسيارى عبادت ، در كردن نماز و روزه نيست بلكه اين است و جز اين نيست كه بسيارى عبادت در تفكر نمودن در امورى است كه متعلق به خداوند است . و سؤال نموده شد از حضرت عيسى عليه السّلام كه افضل مردمان كيانند ؟ پس فرمودند : كسى كه نطق او ذكر ، و سكوت او فكر ، و نظر او عبرت باشد . خلاصه ، « 3 » نوبهار است در آن كوش كه خوش‌دل باشى * كه بسى گل بدمد باز تو در گل باشى گرچه راهى است پر از بيم و خطر تا بر دوست * رفتن آسان بود ار واقف منزل باشى و اما جود و سخا ، پس اين هردو خصلت ايضا متقارب ، بلكه متحد المعنى مىباشند و يا باشد كه فرق گذارده مىشود در ما بين آن‌ها به آن‌كه « جود » عبارت است از ملكه داشتن و سهل نمودن بر نفس ، صرف نمودن مال و امثال آن را در وجوه و مصارف محموده ، با اكتساب نمودن مال را از وجوه مكاسب و صنايع محموده و امتناع نمودن از مكاسب قبيحه و مذمومه ايضا ؛ و سخا عبارت است از همان محض ملكه و سهل و

--> ( 1 ) . همان ، ص 54 و 55 ، ح 2 . ( 2 ) . همان ، ص 55 ، باب التفكر ، ح 4 . ( 3 ) . تنبيه الخواطر ( مجموعه ورّام ) ، ج 1 ، ص 258 .