شاهنامه سرآغاز دوره‌اى جديد در حماسه‌سرايى ملى ايران گرديد و ديرى نپاييد كه چندين منظومهء بزرگ حماسى چون گرشاسپ‌نامه ، بهمن‌نامه ، كوش‌نامه ، برزونامه و . . . كه در هر يك به نوعى سعى در تكميل و يا گسترش شاهكار فردوسى شده بود ، به نظم درآمد و به نظر مىرسد كه مطالب برخى از اين حماسه‌ها از دو كتاب سكيسران و اخبار عجم سرچشمه گرفته باشد . امّا در اين ترديدى نيست كه بخشى از مواد و موضوعات آنها به مدد قوهء خيال داستان‌گزاران دورهء اسلامى زير تأثير شديد داستان‌هاى عاميانه و قصه‌هايى از زندگى عياران به وجود آمده است و حكم اين كتاب‌ها از حماسه‌هاى منفردى كه سابقا بدان‌ها اشارتى رفت ، جداست . معرفى برزونامه برزونامه ، منظومهء حماسى بزرگى است كه دربارهء جنگ‌ها و هنرنمايىهاى برزو ، فرزند سهراب ، سروده شده است . اين منظومه ، چنان‌كه به جايگاه آن گفته‌ايم ، در اصل از دو بخش تشكيل گرديده . بخش نخست آن در حدود قرن هشتم و بخش ديگر در حدود قرن دهم به وجود آمده است . بخش اوّل منظومه‌اى به تمام معنى حماسى است و در قديم بسيار مورد اقبال و توجّه مردم بوده است ، امّا به رغم اين توجّه و اقبال در ميان محققان ايرانى و خاورشناسان چنان‌كه بايد ، شناخته شده نيست و اظهارنظرهاى نادرست دربارهء آن از ديگر منظومه‌هاى حماسى بيشتر است . نخستين بار اين منظومه در غرب مورد توجّه قرار گرفت و آن زمانى بود كه آنكتيل دوپرون « 1 » در نيمهء دوم قرن هيجدهم چند نسخهء آن را از هندوستان به پاريس برد و در 1816 م . كزه گارتن « 2 » از روى نسخه‌هاى دوپرون ، 275 بيت از برزونامه را با ترجمهء آلمانى منتشر كرد . « 3 » در 1829 م . ترنر ماكان نسخه‌اى از برزونامه را ، كه بالغ بر 3600 بيت مىشود ، در ملحقات شاهنامهء مصحّح خود به چاپ رسانيد . اين ابيات مربوط به پيوستن

--> ( 1 ) . Anquetil Duperron . ( 2 ) . Kosegarten . ( 3 ) . دانشنامهء جهان اسلام ، ج 3 ، ص 93 ( برزونامه ) .