شجاع
243
أنيس الناس ( فارسى )
همچنانچه حضرت ابراهيم عليه السّلام باوجود شرف نبوّت با پدر خويش ، باوجود مذلّت كفر رعايت اين معنى فرموده و در اين آيت كريمه حضرت حقّ جلّ و علا حكايت از آن مىفرمايد ، قوله تعالى : « يا أَبَتِ إِنِّي أَخافُ أَنْ يَمَسَّكَ عَذابٌ مِنَ الرَّحْمنِ » . علماى معانى تنكير عذاب را حمل بر تحقير كردهاند و نكته رعايت مناسبت ميان كلمات آن ، و معنى آيت آنكه اى پدر من به درستى كه مىترسم كه برسد به تو عذابى حقير اندك از خداى بخشندهء مهربان . پس حضرت ابراهيم در هرلفظى از الفاظ آيه رعايت ادبى نسبت با پدر خويش فرموده چنانچه گفت « يا أَبَتِ » و اضافه به خود كرد و نگفت « يا اب » بىذكر اضافه ، تا رعايت تعظيم پدر كرده باشد . همچنانچه در محاورات عند الشّفقه در مقام تعظيم مىگويند اى پدر من . ديگر باوجود آنكه جزم بر وقوع عذاب بر پدر داشت نزول آن را به جزم ذكر نكرد و فرمود كه وهم و خوف آن دارم . ديگر وقوع عذاب را به لفظ « يمسّ » ذكر فرمود كه معنيش سودن است و دلالت بر اتّصال فى الجمله و قلّت الحاق دارد ، و به لفظى ديگر كه دلالت بر شدّت اتّصال عذاب و تمكّن امتزاج كند مثل « ان يهلك او يلحقك او يصلك » تعبير نكرد . ديگر « عذاب » را باوجود يقين و جزم عظمت آن نكره و مطلق ذكر فرمود و از تنكير قصد تحقير كرد تا دلالت بر حقارت آن كند . چه اگر عذاب را مضاف به « الرّحمن » گردانيدى عظمت عذاب از آن مستفاد گشتى بسبب تخصيص كه اضافه افادهء آن مىكند . چه عذاب مخصوص به آن حضرت يقين العظمة است .