خواجه نظام الدين عبيد زاكاني
243
أخلاق الأشراف ( فارسى )
نيز همراه با شرح عبد الرّزاق كاشانى در قاهره دو بار ( 1321 و 1309 ه . ق . ) منتشر گرديد . و اخيرا ابو العلاء عفيفى آن را با يك جلد شرح دقيق و مقدّمهيى فاضلانه چاپ كرد ( بيروت ، دار الكتاب العربى ، 1946 / 1365 ) . كتاب 27 فصّ دارد و متجاوز از 200 شرح و تعليقه بر آن نوشته شده است . در سال 598 ه . ق . وقتى كه ابن عربى به مكّه وارد شد با زنى فرهيخته در آن شهر آشنا گرديد و در بازگشت از آنجا به سال 611 ه . ق . ، مجموعهء كوچكى از اشعار عاشقانه سرود كه يادبودى از دانش و محبوبيّت آن زن و دوستى متقابل آن دو باشد ، ولى در سال بعد لازم ديد كه بر آن اشعار شرحى عرفانى بنويسد . چاپ اين مجموعه با ترجمهيى انگليسى از متن و شرح هر دو توسّط نيكلسن انجام گرفت ؛ نام اين مجموعه ترجمان الاشواق است . رسالهء كوچكى نيز در « اصطلاحات صوفيه » نوشته بود كه همراه با تعريفات سيّد شريف جرجانى به آلمانى توسط فلوگل ترجمه شده است . و اين دو كتاب ، نخستين آثار اوست كه به زبانهاى اروپايى ترجمه شده است . روى هم رفته حدود 150 كتاب و رساله از وى شناخته شده است ، و گفتهاند كه اين مقدار تازه بخشى از همه نوشتههاى اوست . دانشمندان گوناگون از فقيه و اصولى گرفته تا متكلّم و فيلسوف دربارهء او سخنان زيادى گفتهاند و « متألّه » و « محقّق » و « زنديق » و « كافر » ش خواندهاند . آثار او را نيز برخى تحريم كردهاند و برخى بسيار ستودهاند . از اتّهاماتى كه به وى زدهاند يكى اينست كه وى به « حلول » يا « اتّحاد » معتقد بوده است . به طور خلاصه ، وى مخالفانى چون ابن تيميّه ، تفتازانى و ابراهيم بن عمر بقاعى داشته است . از طرفداران او مولوى ، عبد الرّزاق كاشانى ، فيروزآبادى ، ابن العماد حنبلى ، سيوطى و ملّا صدراى شيرازى و حاجى سبزوارى را مىتوان نام برد . ابن عربى ، مطابق اصول خود و با تأويل آيات قرآن كريم بر مسلك خويش ، نتيجه گرفته است كه فرعون مؤمن بود و با ايمان مقبول از جهان رفت : « فقبضه طاهرا مطهّرا ليس فيه شئ من الخبث لانّه قبصه عند ايمانه قبل ان يكتسب شيئا من