خواجه نظام الدين عبيد زاكاني

236

أخلاق الأشراف ( فارسى )

بسيارى ، از جمله اسكينر « 1 » روانشناس رفتارگراى امريكايى را تحت تأثير قرار داد : والدن يا زندگانى در جنگل « 2 » ( 1854 ) نام دارد . در اين كتاب عبارت مشهور زير را نوشته است « تجمّل يك طبقه با فقر و تيره‌بختى طبقهء ديگر تأمين مىگردد . در يك طرف كاخ و كاخ‌نشينان قرار دارند و در طرف ديگر نوانخانه و نيازمندان ساكت » . « 3 » 159 / 2 ، اضغاث احلام « 4 » : اين اصطلاح در فلسفه و عرفان اسلامى از قرآن مجيد وارد شده - و ظاهرا - در فلسفهء يونانى ريشه‌يى ندارد . در قرآن مجيد دوبار ( سورهء يوسف ، 12 / آيه 44 ؛ و سورة الأنبياء ، 21 / آيهء 5 ) آمده است « قالُوا أَضْغاثُ أَحْلامٍ وَ ما نَحْنُ بِتَأْوِيلِ الْأَحْلامِ بِعالِمِينَ - گفتند [ يعنى خوابگزاران ] كه اين خواب‌هاى پريشان است و ما به گزارش خواب‌ها دانا نيستيم ؛ و « بَلْ قالُوا أَضْغاثُ أَحْلامٍ بَلِ افْتَراهُ بَلْ هُوَ شاعِرٌ فَلْيَأْتِنا بِآيَةٍ كَما أُرْسِلَ الْأَوَّلُونَ » - بلكه گويند : خواب‌هاى پريشان است كه خود آنها را بربافته ، [ يا ] او شاعر است ؛ [ اگر نه چنين است ] پس آيتى براى ما بياورد . همچنانكه [ پيامبران ] پيشين را [ با آن ] فرستادند . و اينكه در زبان فارسى با واو عطف ( اضغاث و احلام ) معروف شده ظاهرا درست نيست « 5 » . اضغاث جمع ضغث به كسر اول و سكون دوم است به معنى دسته‌هاى گياه خشك و با هم آميخته ، و احلام جمع حلم است به معنى خوابها . پس مجموع « اضغاث احلام » به معنى خوابهاى پريشان است كه تعبير درست نداشته باشد به جهت اختلاط احوال معقول و غير معقول ( غياث ) . صدر الدّين شيرازى در مقالهء چهارم المبداء و المعاد ( « فى النبوات » ، 347 ،

--> ( 1 ) . . Skinner . ( 2 ) . . Walden , or Life in the woods . ( 3 ) . " The luxury of one class is counterbalanced by the indigence of another . On the . one side is the palace , on the other are the almhouse and silent poor . " . ( 4 ) . اضغاث ( ج ضغث ) - دسته‌هاى گياه ، گياه دسته‌ها . اضغاث احلام - خواب‌هاى شوريده ، خواب‌هاى آشفته و پريشان ( منتهى الارب ؛ غياث اللغات ) . ( 5 ) . سوزنى به صورت « اضغاث و احلام » آورده ( ديوان ، 183 ، دكتر شاه حسينى ) : به جز مدح و ثناىِ خويش منيوش * چه مىنوشى كه اضغاث است و احلام .