السيد عبد الكريم بن طاووس ( مترجم : مجلسي )
33
فرحة الغري ( فارسي )
تجمّلات اديبانه را آن هم باز در حدّ اعتدال به خطبه و مقدّمهء اثر وانهاده است . از اين رو ، نثر مجلسى در مقايسه با نوشتههاى اثر عموم عالمان عصر صفوى ، ساده تر و به فهم نزديكتر است . « 44 » مجلسى در كار فارسىنگارى ، معمولا ، « مخاطبان خود را . . . مردم شيعهء ناآشنا يا كماطَّلاع از مطالب دينى مىداند و به هيچ روى با عالمان دين سخن نمىگويد . زبان اهل علم ، زبانى ديگر است و اصطلاحات و تعابير خاصّ خود را دارد . بنا بر اين او ساده نويسى را هرگز از ياد نمىبرد و به مباحث استدلالى و برهانى [ كه مطلب را رو به غموض مىبرند ] فقط در حدّ ضرورت اشاره مىكند . . . او در اين كتابها در مقام ابراز توانايى علمى خود و تفصيل استدلالى همهء مباحث نبود بلكه مىخواسته است « كافّهء مؤمنان و عامّهء شيعيان » را كه « به اعتبار عدم انس به لغت عرب » از فهم احاديث و مطالب علمى محرومند ، « بهرهء فاضل و نصيب كامل » برساند . » « 45 » گزارندگان تاريخ ادب فارسى بدين نكته توجّه دادهاند كه مجلسى « به فارسى با زبانى ساده و قابل فهم چيز مىنوشته » و انشاى كتابهاى او « به طور كلَّى خيلى ساده و درست و عارى از صنايع بديعيّه است » . « 46 » البتّه طبيعى است كه درجهء سهولت يا صعوبت نثر آدمى در روياروئى با موضوعات مختلف ، تغيير كند . پس اگر سبك نگارش حقّ اليقين - بويژه در مواردى كه نياز به استدلالهاى عقلى و نقلى است - با ساير كتب فارسى مجلسى ( ره ) تفاوت دارد و پاره اى از اصطلاحات علمى و خاصّ فلسفه و كلام در آن به كار رفته ، به سبب موضوع ويژهء كتاب جاى تعجّبى نيست . « 47 » فارسىنويسى در حوزهء معارف شيعى - اعمّ از تأليف و ترجمه - در روزگار صفويان يك ضرورت بوده است و به همين خاطر عالمان صفوى از همان آغاز شكلگيرى حكومت شاه اسماعيل ، يعنى سالها پيش از مجلسى ، به فارسىنويسى دينى اهتمام فراوان داشتهاند . با اين همه در يك نگاه ، كارنامهء فارسىنويسى مجلسى از آن ديگران ممتاز است ، زيرا كه آثار فارسى هيچ يك از اين عالمان ، در ترويج و همگانى كردن معارف و مقبول افتادگى ، به پاى آثار فارسى مجلسى نمىرسد .
--> « 44 » سنج : شناختنامهء علَّامه مجلسى ، ج 2 ، صص 19 - 21 . « 45 » علَّامهء مجلسى ، حسن طارمى ، انتشارات طرح نو ، چ 1 ، ص 92 . « 46 » سنج : همان ، همان ص ، پىنوشت . « 47 » سنج : شناختنامهء علَّامه مجلسى ، ج 2 ، ص 31 .