السيد عبد الكريم بن طاووس ( مترجم : مجلسي )
29
فرحة الغري ( فارسي )
آشوبهاى سدههاى پريشانى ممكن بود ، و زين رو ، نهضت بازگشت را تقويت و تسريع مىنمود . از بن ، رويكرد ايران متشيّع را به حوزهء دينى شيعى جبل عامل ، بايد با همين اصالتگرائى در پيوند دانست . سنّت فكرى و فرهنگىاى كه در ايران عوامزده شده بود و ارتباطش با متون اصلى و اصيل دين كم شده بود ، در جبل عامل حياتى پرجوشش داشت . در زمانى كه تشيّع ايران از متون قديم كلام و تفسير و حديث - كه به زبان تازى بودند - ، دور افتاده بود و بيشتر به مطالعهء نگارشهاى دست دوم / دست چندم مشغول بود ، در حوزهء جبل عامل همان مدارك و متون قديم در رواج و مدار مطالعت و مدارست بود . به عبارتى ، تشيّع جبل عامل با جانمايههاى معرفت شيعى مرتبطتر بود و مذهب نابتر و سره ترى را مىشناخت و عرضه مىكرد . بدين ترتيب عالمان ايرانى با پيوند با علماى عاملى ، « نهضت بازگشت » را قوّت دادند . چنان كه مىدانيم حتّى بسيارى از نسخههاى خطَّى متون مهمّ شيعى در اين روزگار از جبل عامل به ايران سرازير شد « 34 » و به يك انقلاب فرهنگى در شناخت تشيّع منجر گرديد . حيات طيّبهء مجلسى اوّل و مجلسى دوم - رضوان الله عليهما - در صورت پذيرفتن بخش عظيمى از خيرش فرهنگى تشيّع و نهضت بازگشت به اصالتهاى انديشگى و فرهنگى دين مبين هزينه شد . در پيوند گرايشهاى حديثى مجلسىها كه ريشه اى هم در آب اصالتگرائى نهضت بازگشت دارد ، تأثير عالمى بزرگ چون شيخ بهائى را به عنوان فرزند برومند طائفهء علماى جبل عامل ، بار ديگر ، يادآور بايد شد . از اساس ، علماى عاملى در نهضت حديثى عصر صفوى - كه دست در دست نهضت بازگشت به منابع اصيل دينى هم داشت - اثرى شگرف داشتند . گفتهاند كه دوران ملَّا محمّد تقى مجلسى ( ره ) ، زمانى بود كه مردم آشنائى بسيار كمى با اخبار و احاديث اهل بيت عصمت و طهارت - عليهم السّلام - داشتند ؛ از اين رو ، او به ترويج و ترجمه و شرح احاديث همّت گماشت و شاگردان زيادى در اين زمينه تربيت
--> « 34 » در بارهء اين « نسخههاى مهاجر » ، نگر : مقالات تاريخى ، رسول جعفريان .