چنان‌كه حسن بصرى و عكرمه گفته‌اند ؛ دوم ثروتمند و تهيدست ، آن‌گونه كه ابو صالح گفته است ؛ سوم پياده و سوار ، آن‌سان كه ابو عمرو « 1 » گفته است ؛ و چهارم عائله‌مند و غير عائله‌مند آن‌گونه كه فراء گفته است . به اين گروه ، نه از « فىء » از سهم پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله ، بلكه از زكاتى داده مىشود كه در آيهء زكات « 2 » از آن ياد شده است . جايز نيست به اين گروه ، از محل « فىء » مقررى داده شود ؛ چرا كه حق اين گروه ، در زكات و اموال حاصل از آن است و هريك از اين دو گروه مالى ويژه خود دارند كه جايز نيست ديگرى در آن شريك قرار داده شود . اما ابو حنيفه اين را جايز دانسته است كه برحسب نياز ، از مالى كه به يكى از اين دو گروه تعلق دارد به ديگرى داده شود . اين در حالى است كه [ از ديدگاه نگارنده ] خداوند - تعالى - اين دو گروه را از همديگر متمايز ساخته و از اين روى كنار هم آوردن آنچه خدا آن‌ها را از همديگر جدا ساخته است جايز نيست . وظيفهء چهارم آن‌كه بر هريك از دو طائفهء پيكارگران ، سرفرماندهان و فرماندهانى بگمارد تا اوضاع هريك از گروه‌ها از طريق « عريف » و « نقيب » آنان شناخته شود و آن‌گاه كه فرمانده بخواهد ، از طريق آنان پيكارگران گرد آيند ، چنان‌كه پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله در غزوه‌هاى خويش چنين كرد . خداوند - تعالى - نيز در كتاب خود فرموده است : وَ جَعَلْناكُمْ شُعُوباً وَ قَبائِلَ لِتَعارَفُوا « 3 » . دربارهء واژه‌هاى « شعوب » و « قبائل » در اين آيه سه تفسير وجود دارد : يكم آن‌كه مقصود از « شعوب » تبار نزديك‌تر و مقصود از « قبائل » تبار دور تر است ، چنان كه مجاهد گويد ؛ دوم آن‌كه « شعوب » عرب قحطان و « قبائل » عرب عدنان است ؛ سوم آن‌كه « شعوب » تيره‌هاى غير عرب و « قبائل » تيره‌هاى عرب است . وظيفهء پنجم آن‌كه براى هريك از طوايفى كه در پيكار حضور دارند نماد و رمزى قرار دهد تا بدان فراخوانده و از اين رهگذر از يكديگر بازشناخته شوند و با گردهمايى خويش

--> ( 1 ) . در يكى از چاپ‌هاى الاحكام السلطانيه ماوردى نام ابو عمر آمده ، اما چنان‌كه در كتاب فراء به تصحيح محمد حامد فقى آمده و خالد عبد اللطيف سبع نيز در پاورقى چاپ همراه با تحقيق خود از كتاب ماوردى آورده ، اين نام ابو عمرو است . خالد عبد اللطيف به گواهى ابن كثير در تفسير خود اين نام را به ابو عمرو اوزاعى تفسير كرده است . براى آگاهى بيشتر همچنين بنگريد به : ابن كثير ، تفسير القرآن العظيم ، ج 2 ، ص 360 - م . ( 2 ) . مقصود آيه شصتم سوره توبه است : إِنَّمَا الصَّدَقاتُ لِلْفُقَراءِ وَ الْمَساكِينِ وَ الْعامِلِينَ عَلَيْها وَ الْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَ فِي الرِّقابِ وَ الْغارِمِينَ وَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ وَ اللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ - م . ( 3 ) . حجرات / 13 : و شما را ملت‌ها و قبيله‌ها ساختيم تا يكديگر را بشناسيد .