زيان‌ديده استحقاق مثل يافته باشد به‌گونه‌اى كه در ثبوت اين استحقاق نه به اجتهادى نياز باشد و نه تنازعى در اين خصوص ديده شود ، محتسب حق دارد بدان رسيدگى كند و پيشه‌ورى را كه موجب اين خسارت شده است به پرداخت آن ملزم سازد و او را بر آنچه كرده است ادب كند ؛ چرا كه اين كار از مصاديق الزام مردم به رعايت انصاف و بازداشتن آنان از تجاوز است . جايز نيست محتسب كالاها را برمردم قيمت‌گذارى كند ، خواه در مورد آنچه خوراك غالب مردم است و خواه در مورد چيزهاى ديگر ، خواه در هنگام گرانى و خواه در زمان ارزانى . اما مالك اين كار را در هنگام گرانى در مورد آنچه خوراك مردم است جايز دانسته است . فصل [ : منكر در حقوق مشترك ] در آنچه مشتمل بر حق اللّه و حق الناس باشد ، منكر دربردارندهء امورى چون جلوگيرى از اشراف بر خانه‌هاى ديگران است و در اين مسأله آنچه بايد مراعات شود اين است كه كسى مشرف به خانه‌هاى مردم نباشد ، نه آن‌كه لازم باشد كسىكه بنايش بلندتر است پشت‌بام خود را نيز مسقف كند و بپوشد . اهل ذمه از اين‌كه بناهايى بلندتر از بناهاى مسلمانان بسازند منع مىشوند ، اما اگر مالك بناهايى بلندتر باشند ملكيت آنان بر اين بناها به رسميت شناخته مىشود و تنها از اين‌كه از آن بناها بر مسلمانان اشراف داشته باشند بازداشته مىشوند . اهل ذمه مىبايست به شروطى چون داشتن غيار « 1 » و داشتن ظاهرى متفاوت با مسلمانان و همچنين خوددارى از اظهار عقايد خود در مورد عزير و مسيح پايبند باشند . آنان ، همچنين ، از اين‌كه به دشنام يا آزار متعرض مسلمانان شوند بازداشته مىشوند و كسانىكه در اين زمينه تخلف كنند كيفر تأديب مىيابند . اگر در ميان امامان جماعت مساجد واقع در محلات يا راه‌ها و يا مساجد بزرگ كسانى باشند كه نماز را آن اندازه طولانى مىسازند كه ضعيفان از آن ناتوان مىگردند و كسانىكه كارى دارند از كار خويش بازمىمانند ، محتسب آنان را از اين‌گونه نماز نهى مىكند ، چنان‌كه پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله هنگامى كه معاذ بن جبل در امامت نماز در ميان خاندان خود ، آن را به درازا كشاند با اين كار او مخالفت كرد و فرمود :

--> ( 1 ) . غيار پاره‌اى زرد را گويند كه غير مسلمانان ناگزير به جامه خود مىدوخته‌اند تا شناخته گردند - م .