علي بن محمد البغدادي الماوردي ( مترجم : حسين صابرى )

504

آيين حكمرانى ( فارسى )

سزامندتر است . اگر همسايه‌اى به تجاوز همسايهء خود معترض نشود و از اين‌كه از او بخواهد مقدارى را كه در بنا تجاوز كرده تخريب كند درگذرد ، اما پس از مدتى خواهان اين رفع تجاوز شود ، اين حق را خواهد داشت و كسىكه تجاوز كرده است حتى پس از اين عفو ، به سبب همين درخواست اخير به تخريب آنچه تجاوزكارانه ساخته است الزام خواهد شد . ولى چنانچه همسايه از آغاز با اجازهء همسايهء خودسر چوب‌هاى سقف را روى ديوار او قرار داده و بعدها همسايه از اين اذن خود پشيمان شده است او به تخريب آنچه ساخته الزام نخواهد شد . اگر شاخه‌هاى درخت همسايه به خانهء همسايه ديگر گسترش يابد ، همسايه حق دارد از اين اتفاق نزد محتسب شكايت كند و از او بخواهد در برابر صاحب درخت داد از او بستاند و او را بدان الزام كند كه شاخه‌هاى گسترش‌يافتهء درخت به خانهء وى را از ميان برد . اما اگر ريشه‌هاى درخت در زير زمين به خانهء همسايه گسترش يابد نه مالك درخت به كندن اين ريشه‌ها الزام مىشود و نه همسايهء او از كار كردن در زير سطح خانه خود بازداشته مىشود ، هرچند كار او به قطع ريشه‌هاى آن درخت بينجامد . اگر مالكى در خانهء خود تنورى نصب كند و همسايه به دودى كه از آن برمىخيزد آزار بيند ، محتسب نه به وى اعتراض مىكند و نه او را از كار خود بازمىدارد . همچنين ، اگر كسى در خانهء خود آسيابى نصب كند ، يا آهنگران يا گازران را در آن مستقر سازد از اين كار منع نمىشود ؛ زيرا مردم حق دارند از ملك خود هرگونه كه مىخواهند استفاده كنند و از سويى ديگر مردم از كارهايى از اين دست گريزى ندارند . اگر كسىكه فردى ديگر را اجير كرده است به حقوق او تجاوز كند و از اجرت او بكاهد يا بر كارى كه به او مىسپارد بيفزايد ، محتسب او را از اين تجاوز بازمىدارد و چگونگى نهى او نيز به ملاك قراين و شواهد تعيين مىشود . از ديگر سوى ، اگر اجير در حق كسىكه او را به كار گرفته است كوتاهى ورزد و از كار بكاهد يا اجرت بيشترى بخواهد ، محتسب او را از اين كوتاهى منع مىكند و در صورتى كه نزد او نزاع آورند وى را از اين كوتاهى نهى و بر آن مؤخذه مىكند . اما اگر آن‌ها با يكديگر نزاع و نسبت به دعاوى هم انكارى متقابل داشته باشند قاضى به داورى كردن ميانشان سزامندتر است . از ديگر كسانىكه متوليان حسبه مىبايست مراقب كارشان باشند ، سه گروه از پيشه‌وران بازار هستند : كسانىكه به لحاظ كم‌كارى يا كار به اندازه بر آن‌ها نظارت مىشود ، كسانىكه از