علي بن محمد البغدادي الماوردي ( مترجم : حسين صابرى )

411

آيين حكمرانى ( فارسى )

باشند برحسب اين پيشينه در ديوان مرتب مىشوند و اگر داراى چنين پيشينه‌اى نباشند بر حسب نزديكى به كسىكه عهده‌دار زمامدارى ايشان است مرتب مىشوند و اگر از اين لحاظ نيز برابر باشند ، بسته به اين‌كه زودتر به فرمانبرى او شتافته‌اند مرتب خواهند شد . اما ترتيب خاص همان ترتيب يكايك افراد نسبت به همديگر است كه بسته به پيشينهء مسلمانى هركدام انجام مىيابد . اگر افرادى در پيشينهء مسلمانى با يكديگر برابر باشند بر حسب ديندارى مرتب خواهند شد . اگر در ديندارى به هم نزديك باشند به ملاك سن مرتب خواهند شد . اگر از نظر سنى به هم نزديك باشند بر پايهء ميزان شجاعت خود ترتيب خواهند يافت و اگر در اين هم به يكديگر نزديك باشند آن‌كه عهده‌دار فرمانروايى ايشان است اختيار خواهد داشت آن‌ها را به كمك قرعه يا براساس رأى و اجتهاد خود مرتب كند . فصل [ : اندازهء مقررى ] اندازهء مقررى بسته به بسنده‌كنندگى تعيين مىشود تا شخص از جست‌وجوى درآمد ، يعنى كارى كه او را از پاسدارى از قلمرو مسلمانان بازمىدارد بىنياز باشد . اين بسنده‌كنندگى خود به سه چيز وابسته است : نخست : شمار زنان ، كودكان و بردگانى كه نانخور شخص هستند ؛ دوم : شمار اسبان و مركب‌هايى كه شخص در اختيار دارد ؛ سوم : جايى كه شخص در آن سكونت دارد و گرانى و ارزانى آن‌جا . بدين‌سان ، مقدار بسنده‌كنندهء هرشخص شامل خورد و خوراك و پوشاك وى براى يك سال تعيين مىشود و همين مقدار مقررى او را تشكيل خواهد داد . پس از آن هرسال وضع او وارسى مىشود و اگر نيازهاى مستمر و جدى او از اين مقدار فزونى يابد بر مقررى او افزوده شود و اگر كاهش پيدا كند از مقررى كاسته شود . فقيهان در اين اختلاف ورزيده‌اند كه چنانچه مقدار بسنده‌كنندهء شخص تعيين گردد آيا جايز است بر اين مقدار افزوده شود يا نه : شافعى از افزون‌تر دادن بر اين مقدار بسنده‌كننده منع كرده است . هرچند دارايى بيت المال بسيار باشد ؛ چرا كه اموال بيت المال تنها در حقوق لازم به مصرف مىرسد . اما ابو حنيفه افزودن بر مقدار بسنده‌كننده را مشروط به آن‌كه دارايى بيت المال جوابگوى اين افزايش باشد جايز دانسته است . زمان دادن مقررى نيز معلوم است ، به‌گونه‌اى كه لشكريان پس از استحقاق مىتوانند اين