فصل [ : نشستن عالمان و فقيهان در مساجد جامع و ديگر مسجدها ] اما نشستن عالمان و فقيهان در مساجد جامع و ديگر مسجدها و عهده‌دار تدريس و فتوا شدن آنان ؛ از سويى هريك از آنان بازدارنده‌اى درونى دارند كه آنچه را شايسته‌اش نيستند بر عهده نگيرند ، مباد كه ره‌جويى به آنان گمراه شود و حقيقت‌طلبى به آنان بلغزد . در اثرى چنين آمده است : « دليرترين شما بر فتوا دادن دليرترينتان بر انگل‌هاى دوزخ است » « 1 » . از سويى ديگر هم ، حكمران بر آنان نظارتى دارد كه به موجب آن كسانى را كه شايسته مىداند در اين مقام تثبيت مىكند و كسانى را كه شايسته نمىداند كنار مىزند . در اين حال ، اگر كسىكه شايسته اين كار است بخواهد در يكى از مساجد كرسى ثابت تدريس يا افتائى اختيار كند در وضع مسجد مىنگرد ؛ چنانچه اين مسجد از مساجد محله‌هايى باشد كه امامى دايم از سوى حكومت برايشان تعيين نمىشود بر وى لازم نخواهد بود براى در اختيار گرفتن كرسى ثابت تدريس و فتوا در اين مسجد از حكمران اجازه بخواهد ، چنان‌كه لازم نيست كسىكه امامت ثابت چنين مسجدى را عهده‌دار مىشود براى كار خود از حكمران كسب اجازه كند . اما چنانچه آن مسجد از مساجد اصلى و بزرگى باشد كه براى آن‌ها از جانب حكومت امام جماعت دايم تعيين مىشود ، در برگزيدن كرسى فتوا و تدريس ، عرف و عادت شهر در تكيه زدن كسان بر اين كرسى رعايت مىگردد ؛ يعنى اگر اين مسجد از مساجدى باشد كه حكمران در تعيين كسانى از قبيل شخصى كه اين قصد را دارد دخالت و نظرى اعمال مىكند اين شخص حق نخواهد داشت بدون كسب اجازه از حكمران كرسى ثابت تدريس و فتوا اختيار كند ، چنان كه كسى اين حق را نيز ندارد كه بدون اجازه حكمران امامت ثابت اين‌گونه از مساجد را بر عهده گيرد ، مباد كه امور قلمرو فرمانروايى حكمران از دست او برود ؛ ولى اگر مسجد از مساجدى باشد كه حكمران در تعيين كسانى از قبيل شخصى كه اين قصد را دارد ، معمولا اعمال نظر و دخالت نمىكند كسب اجازه از او براى تصدى كرسى ثابت تدريس و افتا يا

--> ( 1 ) . « اجرؤكم على الفتيا اجرؤكم على جراثيم جهنم » . مترجم عين اين متن را در منابع حديثى اهل سنت نيافته ، و آنچه يافته حديثى با عبارت « اجرؤكم على الفتيا اجرؤكم على النار » است . بنگريد به : دارمى ، سنن الدارمى ، ج 1 ، ص 69 ، ش 157 ؛ عجلونى ، كشف الخفاء ، ج 1 ، ص 51 ، ش 113 . مناوى نيز به نقل از ابن اثير آورده كه در حديث آمده است : « من سره ان يقتحم جراثيم جهنم فليقض فى الجد » ؛ هركس دوست دارد به انگل‌هاى دوزخ درآيد در مسأله [ ميراث ] جد قضاوت كند » . بنگريد به : مناوى ، فيض القدير ، ج 1 ، ص 158 . اين نيز آمده است كه ابن عمر گفته : « دليرترين شما بر انگل‌هاى دوزخ دليرترينتان در فتوا دادن در مسأله [ ميراث ] جد [ در كنار برادران ميت ] است » . بنگريد به : عبد الرزاق ، مصنف عبد الرزاق ، ج 10 ، ص 262 ، ش 19047 - م .