رودخانه‌ها آب بردارد يا از آن‌ها جويى به سوى املاك خود روان سازد و نه در برداشتن آب كسى مانع او شود و نه در جدا كردن جويى از سر ريز رودخانه . گونهء دوم : نهرهاى كوچكى كه خداوند تعالى آن‌ها را روان ساخته و خود بر دو دسته است : دستهء نخست نهرهايى است كه هرچند بندى در مسير آن‌ها ايجاد نشود آب به خودى خود بالا مىآيد و همه كسانى را كه قاعدتا از آن‌ها بهره مىجويند بسنده مىكند . در مورد چنين نهرهايى براى صاحبان همهء اراضى واقع در حوزهء آن‌ها جايز است به هنگام نياز براى آبيارى اراضى خود از آب آن‌ها برداشت كنند ، چنان‌كه نبايد در اين بهره‌بردارى مانع يكديگر شوند . اگر در اين ميان كسانى بخواهند از اين‌گونه نهرها جوىهايى براى آبيارى به سوى زمين‌هاى ديگر بگشايند يا سرريز نهرى ديگر را بدين نهرها بكشانند بايد در كار بررسى كرد : چنانچه اين عمل موجب زيان رساندن به بهره‌برداران از اين نهرها باشد از آن پيشگيرى كنند و چنانچه موجب زيان رساندن نباشد جلوگيرى نشود . دستهء دوم نهرهايى است كه آب در آن‌ها به اندازهء خود وجود دارد ، اما اين آب تنها به كمك ايجاد بند بالا مىآيد . در چنين مواردى از ميان بهره‌برداران كسىكه در قسمت‌هاى بالاتر قرار دارد براى سوق دادن آب به زمين خود در مسير آن برغابى ايجاد مىكند تا به اندازهء كافى آب در زمين وى جمع شود و آن را سيراب كند ، سپس فرد بعدى بندى ايجاد مىكند و به اندازه ، آب ذخيره مىكند و اين روند ادامه مىيابد تا هنگامى كه به آخرين فرد برسد و او آخرين كسى باشد كه براى بهره‌بردارى از اين آب برغاب مىبندد . عبادة بن صامت در اين زمينه چنين روايت كرده است : « پيامبر صلّى اللّه عليه و إله در آبيارى درختان خرما از سيل ، چنين حكم كرد كه فردى كه در قسمت بالاتر قرار دارد حق دارد پيش از آن‌كه فرودست‌تر است از اين آب شرب كند و سپس آب را براى فردى كه پايين‌تر و پس از اوست رها سازد . و اين امر ادامه مىيابد ، تا هنگامى كه زمين‌ها به پايان رسند » « 1 » . اما دربارهء مقدار آبى كه شخص مىتواند در زمين خود حبس كند محمد بن اسحاق از ابو مالك بن ثعلبه از پدر وى نقل كرده كه گفته است :

--> ( 1 ) . « ان النبى صلّى اللّه عليه و إله قضى فى شرب النخل عن السيل ان للاعلى ان يشرب قبل الاسفل ثم يرسل الماء الى الا سفل الذى يليه كذلك حتى ينقضى الارضون » . اين متن را بنگريد در : ابن ماجه ، سنن ابن ماجه ، ج 2 ، ص 830 ، ش 2483 ؛ ابن حنبل ، مسند احمد ، ج 5 ، ص 326 ، ش 22830 ؛ شافعى ، الام ، ج 4 ، ص 13 ؛ هيثمى ، مجمع الزوائد ، ج 4 ، ص 204 ؛ كنانى ، مصباح الزجاجه ، ج 3 ، ص 83 ؛ شوكانى ، نيل الاوطار ، ج 6 ، ص 50 - م .