فصل [ : جزيه ] جزيه مبلغ سرانه‌اى است كه بر هريك از اشخاص وضع مىشود . اين نام از واژهء « جزاء » اشتقاق يافته است ، يا بدان معنا كه چون از باب تحقير كافران از ايشان ستانده مىشود كيفرى بر كفر آنان است ، و يا بدان معنا كه چون از باب دوستى و مدارا از ايشان دريافت مىشود پاداش امان دادن ما به ايشان است . مستند اين حكم آيه زير است : قاتِلُوا الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ لا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَ لا يُحَرِّمُونَ ما حَرَّمَ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ لا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَ هُمْ صاغِرُونَ « 1 » . در اين آيه ، مقصود از الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ اهل كتاب است ، هرچند آن‌ها بدين حقيقت كه خداوند يگانه است اعتراف دارند . بنابراين ، نفى ايمان در مورد آنان در اين آيه به يكى از اين دو تفسير ممكن است : نخست آن‌كه به كتاب خدا يعنى قرآن ايمان ندارند و دوم آن‌كه به پيامبر او محمد صلّى اللّه عليه و إله ايمان ندارند ؛ چرا كه باورداشتن به پيامبر به معناى ايمان به كسى است كه او را برانگيخته است . درباره وَ لا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ نيز دو تفسير ممكن است ، يكى آن‌كه از تهديد روز واپسين نمىترسند ، هرچند به اصل پاداش و كيفر ايمان داشته باشند ؛ و دوم آن‌كه آنچه را خداوند دربارهء چگونگى و انواع عذاب فرموده است باور ندارند . در عبارت وَ لا يُحَرِّمُونَ ما حَرَّمَ اللَّهُ نيز دو تفسير محتمل است : نخست آن‌كه مقصود از ما حَرَّمَ اللَّهُ چيزهايى از آيينشان است كه خداوند به نسخ آن‌ها فرمان داده است ؛ و دوم آن كه مقصود چيزهايى است كه خداوند براى آنان حلال قرار داده و بعدها بر آن‌ها حرام گردانده است . در مورد وَ لا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ نيز دو تفسير وجود دارد ؛ نخست آن‌كه مقصود از دين حق ، لزوم پيروى از پيامبر اسلام است كه در تورات و انجيل آمده است ، چنان‌كه كلبى گويد ؛ و ديگرى آن‌كه مقصود در آمدن به اسلام است ، چنان‌كه تودهء مفسران گويند . دربارهء مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ هم دو تفسير است : يكى آن‌كه مقصود فرزندان كسانى

--> ( 1 ) . توبه / 29 : با كسانى از اهل كتاب كه نه به خدا و نه به روز آخرت ايمان دارند و نه آنچه را خدا و پيامبرش حرام گردانيده‌اند حرام مىشمارند و نه به دين حق گردن مىنهند بجنگيد ، تا به دست خويش و درحالىكه خوار و زبونند جزيه دهند .