فصل [ : مساجد مردمى ] مقصود از مساجد مردمى آن دسته از مسجدهايى است كه ساكنان خيابان‌ها و يا افراد قبايل در خيابان يا قبيلهء خود بنا مىكنند . در اين‌گونه مساجد حكومت حق دخالت دربارهء امام جماعت را ندارد و امامت جماعت اين مسجدها در اختيار هركسى است كه نمازگزاران آن مسجد به امامت او رضايت دهند ، هرچند آنان پس از رضايت دادن به كسى ، حق ندارند او را از امامت منع كنند ، مگر اين‌كه در وضعيت او تغييرى به وجود آمده باشد . آنان ، همچنين حق ندارند كسى ديگر را به نيابت ، جانشين او سازند ، بلكه او خود سزاوارتر به اين حق خواهد بود كه كسى را مستقيما و بىآن‌كه عنوان نيابت داشته باشد به امامت برگزيند . اگر نمازگزاران مسجدى در انتخاب امام اختلاف كنند ، به نظر اكثريت آنان عمل مىشود و اگر طرف‌هاى اين اختلاف با همديگر برابر باشند حكمران به هدف پايان بخشيدن به نزاع آنان ، كسى را كه ديندارتر ، داراى سن و سال بيشتر ، در قرائت توانمندتر و از آگاهى دينى برخوردارتر است براى آنان به امامت برمىگزيند . در اين ميان ، در اين‌باره كه آيا حكمران لزوما بايد از ميان همان كسانىكه در انتخاب يكى از آن‌ها به امامت جماعت اختلاف كرده‌اند يكى را برگزيند يا اين‌كه او حق دارد از ميان همهء اهالى آن مسجد هركس را كه مىخواهد انتخاب كند دو ديدگاه وجود دارد : ديدگاه نخست آن است كه انتخاب از سوى حكمران محدود به همان كسانى است كه دربارهءشان اختلاف وجود دارد و نبايد از اين جمع فراتر رود ؛ زيرا نمازگزاران برحسب فرض بر وانهادن ديگران اتفاق نظر داشته‌اند . ديدگاه دوم آن است كه حكمران از ميان همهء اهل آن مسجد هركس را كه سزاوارتر مىبيند به امامت جماعت برمىگزيند ؛ چرا كه نمىتوان حكمران را در انتخاب خويش محدود كرد . اگر كسى مسجدى بسازد استحقاق امامت آن را نمىيابد و او و همسايگان مسجد در امامت جماعت و نيز اذان در آن مسجد با يكديگر برابرند . اما ابو حنيفه گفته : چنين كسى به امامت و اذان در آن مسجد سزاوارتر است . اگر گروهى در خانهء كسى براى نمازگزاردن حضور يابند صاحب خانه سزاوارترين آنان به امامت نماز است ، هرچند در دانش و فضل از ايشان فروتر باشد . اگر در همين خانه حكمران نيز حضور يابد ، بنابر يكى از ديدگاه‌ها او بدان سبب كه از ولايتى عام برخوردار است بيش از