ستانده است در صورتى كه آن زخم‌ها از نوعى باشد كه در آن‌ها قصاص وجود دارد از او قصاص مىشود . البته ، در اين‌كه آيا قصاص در زخم‌ها قطعى است يا نه ، دو ديدگاه وجود دارد : نخست آن‌كه قصاص در اين مورد نيز همانند محكوميت به مرگ قطعى است و بخشايش نسبت به آن جايز نيست و دوم آن‌كه اين قصاص به انتخاب كسىكه استحقاقش را دارد وابسته است ، يعنى به مطالبهء او لازم مىشود و به عفو او ساقط مىشود . اما در صورتى كه آن زخم‌ها از نوع زخم‌هايى باشد كه معمولا قصاص در آن‌ها جريان نمىيابد ، چنانچه كسى كه جنايت بر او واقع شده خواستار ديه باشد پرداخت ديه به او لازم است و چنانچه او بگذرد ، اين ديه ساقط مىشود . - هركدام از آنان هم كه فقط سياهى اردوى محاربان بوده يا تنها ترس و وحشت ايجاد كرده و نه مباشر قتل و جرحى شده و نه مالى ستانده است تنها از باب تأديب و به هدف بازداشتن ، تعزير مىشود . زندانى كردن چنين كسى نيز جايز است ؛ زيرا بازداشت كردن يكى از مصاديق دوگانهء تعزير است . جرم يادشده مستوجب هيچ‌يك از كيفرهاى مرگ يا بريده شدن دست و پا نيست . اما ابو حنيفه اين را نيز جايز دانسته است ، از آن باب كه چنين كسى نيز حكم مباشران قتل و راهزنى را دارد . اگر محاربان پس از دست يافتن به آنان از جنايت‌هاى خود توبه كنند تنها گناهانشان از آنان ساقط مىشود ، اما مظالم از ميان نمىرود و به همهء حدود و حقوقى كه بر آنان لازم آمده است محكوم مىشوند . اما اگر همين محاربان پيش از دست يافتن به آنان توبه كنند ، افزون بر گناهان ، كيفرهايى هم كه حدود الهى خالص است از آنان ساقط مىشود ، ولى آنچه عنوان حق الناس دارد ساقط نمىشود . بدين‌سان ، اگر كسى از آنان مرتكب قتلى شده باشد انتخاب با ولى دم است كه قصاص كند يا بگذرد . قطعى بودن حكم مرگ نيز به توبه ساقط شده است . نيز اگر كسى از آنان تنها اموالى را به زور ستانده باشد كيفر قطع دست و پا از او برداشته مىشود و از ميان رفتن مسئوليت وى نسبت به خسارت‌هاى مالى تنها به عفو امكانپذير است . كسانىكه در شهرها به محاربه دست مىيازند و راهزنى مىكنند حكم كسانى را دارند كه در بيابان‌ها و سفرها چنين مىكنند . گروه نخست هرچند به دليل راهزنى در مناطق شهرى جرمى سنگين‌تر ندارند ، ولى حكم آنان سبك‌تر نيست . اما ابو حنيفه گفته است : احكام محاربان ويژه كسانى است كه در بيابان‌ها ، يعنى جايى كه هيچ فريادرسى وجود ندارد بدين كار دست مىيازند . اما در شهرها يا مناطق بيرون شهرها ، يعنى جاهايى كه فريادرسى وجود