أبو ريحان البيروني ( مترجم : اكبر دانا سرشت )

54

آثار الباقيه ( فارسى )

فت الملوك مبرزا فوت المبرز فى الحلاب * اسعد بنوروز جمعت الشكر فيه الى الثواب قدّمت فى تأخيره ما اخروه من الصواب و نيز على بن يحيى در اين واقعه مىگويد : يوم نيروزك يوم واحد لا يتأخر * فى حزيران يوافى ابدا فى احد عشر اگرچه در اين كار بسيار دقت نمودند ولى نوروز به كبيسه‌اى كه استحقاق داشت نرسيد زيرا ايرانيان از هفتاد سال پيشتر از يزدگرد كبيسه خود را اهمال كرده بودند و در زمان يزدگرد بن شاپور دو ماه كبيسه كرده بودند يك ماه براى اينكه سال بايد به تأخير افتد كه واجب بود چنان كه بعدا خواهيم گفت و يك ماه هم براى آينده تا آنكه زمان درازى از كبيسه دل آسوده باشند و چون از سالهايى كه ميان يزدگرد بن شاپور و يزدگرد بن شهريار صد و بيست سال كنيم به‌طور تقريب نه به تحقيق هفتاد سال خواهد ماند زيرا تواريخ ايرانيان بسيار مغشوش است و حصه‌ى اين هفتاد سال هفده روز مىشود پس بايد مطابق قياس بيست و هشت روز به تأخير افتد نه شصت روز تا آنكه در نتيجه نوروز در بيست و هشتم حزيران باشد و ليكن شخصى كه اين كار را عهده‌دار بود چنين گمان كرد كه روش ايرانيان در كبيسه مانند روش روميان است اين بود كه برطبق اين گمان غلط آغاز حساب خود را از زوال ملك ايشان گرفت با آنكه حقيقت امر چنين نيست و ما آن را بطور مشروح بيان كرديم . اشاره‌اى به تواريخ ديگر كه غير مشهور است اين بود آخرين تاريخ مشهور و شايد اممى را كه اوطان ايشان از ما دور است تواريخ ديگرى باشد كه ما از آن بىخبريم و آن تواريخ متروك باشد مانند تاريخ ايرانيان در عهدى كه زرتشتى بودند كه بقيام هر پادشاهى تاريخ ميگذاشتند و چون هر پادشاه مىمرد تاريخ او را ترك مىنمودند و از نو به آغاز پادشاهى ديگر كه جانشين او بود آغاز مىكردند و مدت پادشاهى ايشان در جداولى كه خواهد آمد مذكور است