أبو ريحان البيروني ( مترجم : اكبر دانا سرشت )
577
آثار الباقيه ( فارسى )
طريقه بدست آوردن بعد مجاز در دوائر عروض اگر بعد مجاز را بخواهيم ا ح را وصل مىكنيم كه محيط دايره را بر ط قطع مىكند و طج را وصل مىنماييم و عمود طس را بر ا ج فرود مىآوريم [ و چون اضلاع مثلث ا هح معلوم است و دو مثلث ا طج و ا سط با آن متشابهند ] چون ح ه را در ا ج ضرب كنيم و مجموع را بر ا ح تقسيم كرده طج بدست مىآيد و چون اين خارج قسمت را در ه ح ضرب كنيم و مجموع را بر ا ح تقسيم كنيم سج خارج مىشود كه جذر مضروب آن در اس طس است كه جيب قوس مجاز باشد و نيز اگر ا ه را به مقدارى كه به آن مقدار ا ح صد و بيست جزء است تحويل كنيم سپس در جداول اوتار تامه بدل به قوس كنيم قوس ا ط كه بعد مجاز است خارج مىشود و حال در جهت ج مانند جهت ا است و در جهت ب مانند جهت دال است و هيچ با يكديگر فرق ندارد و اين مطلب آخرين گفتار من بود . وعدهاى را كه داده بوديم وفا كرديم و پرسشهايى را كه از ما نموده بودند تا حدى كه توانايى داشتيم پاسخ گفتيم فكل امراء يعمل على شاكلته و قيمة كل منهم ما يحسن و گمان مىكنم اصولى را كه من در تصحيح آن كوشيدم براى تلقيح و بارور كردن عقول كفايت دهد و در تهذيب نظر و بر طرف ساختن هرگونه شك از تواريخ انبيا و پادشاهان و ارشاد حيرتزدگان از يهود و نصارى خوانندگان را راهنمايى كند . خوانندگان اين كتاب از سه دسته بيرون نيستند يا شخصى است كه در علم با من همپايه و همسنگ است ، اين شخص مرا خواهد سپاس گذارد و در موضوعاتى كه من در آنها سعى مبذول داشتم زحمات مرا تقدير خواهد كرد و يا اينكه مرتبهء علمى او از مرتبه من برتر و بالاتر است ، اين شخص بايد در اصلاح خلل اين كتاب بر من تفضل نمايد و اگر لغزشى در آن مشاهده كند مرا معذور دارد ، و يا آنكه خواننده اين دفتر هيچيك از اين دو طبقه كه گفته شد نيست و دانش او از دانش من كمتر است ، من براى اين شخص اسباب استفاده را فراهم كردهام و اگر اهل