و برخى آن را ربيع الثانى مىگفتند و آنگاه نوبت تابستان ميرسيد كه آن را قيظ ناميدند و ليكن اين نامها بمرور زمان از خاطرها بيرون شد و فراموش گشت و فقط از تحديد فصول چهارگانهء تازيان اين اندازه ميدانيم پاييز كه اول ربيع بوده در سوم ايلول و اول زمستان در كانون اول و اول تابستان كه ربيع باشد در پنج روز از آذار گذشته و آغاز قيظ كه تابستان باشد در چهارم حزيران بود و اين مطلب را از روى قسمت ماه در طلوع و سقوط دانستيم . در مبادى فصول اربعه اختلاف شده بطلميوس در كتاب مدخل در صناعت كره ميگويد كه يونانيان مبادى آنها را از حلول آفتاب در نقطه‌هاى اعتدالين و انقلابين دانسته و از كلدانيان حكايت كرده‌اند ايشان از هشت درجه پس از اعتدالين و انقلابين مبادى اين فصل را شروع نموده‌اند . به گمان من يگانه سبب اين اختلاف آن است كه حسابهاى كلدانيان در زيجهاى خود از زيجهاى يونانيان مؤخر بوده « 1 » و هشت درجه مذكور بپاس حركات اقبال و ادبار فلك مىباشد كه منتهاى آن هشت درجه است و اين حركت را ابو جعفر خازن در زيج الصفائح و ابراهيم بن سنان در كتاب حركات الشمس بوجهى كامل بيان كرده‌اند « 2 » . اما به عقيده روم و سريانيان مبادى اين فصول را بر چهار نقطه و اعتدال و

--> ( 1 ) - عكس قضيه صحيح است و يونانيان مؤخر از كلدانيان بوده‌اند و ارسطو در سماء و عالم نسبت بكلدانيان ثناخوانى و سپاسگزارى كرده و گويد ما مديون آنان هستيم . ( 2 ) - در صفحهء 117 تاريخ الحكما قفطى چندين سال پيش همين حركت را ديدم و عين عبارت را براى خوانندگان نقل ميكنم « للحبش ثلثة ازياج اولها المولف على مذهب السند هند خالف فيه الفزارى و الخوارزمى فى عامة الاعمال و استعماله لحركة اقبال فلك البروج و ادباره على راى ثاون الاسكندرى ليصح له بها مواضع الكوكب فى الطول » اكنون كه دانستيد حركت اقبال و ادبار يعنى پيش و پس رفتن نقطه اعتدال در اين معنى فكر كنيد كه اين حركت با تقديم اعتدالين يا كبو الاعتدالين . چه فرق دارد ؟ نظريه اقبال و ادبار منسوب به ثئون اسكندرانى است و در كتب نجوم اسلامى در آن بحث شده و آن را باطل دانسته‌اند به شرح تذكره رجوع فرماييد .