أبو ريحان البيروني ( مترجم : اكبر دانا سرشت )

409

آثار الباقيه ( فارسى )

جذب مىكند سيلان اتصال مىيابد تا آنكه آب ظرف ديگر تمام شود و يا با آبى كه از ميانه زانويى به آن مىريزد سطحش موازى گردد و در اين حال باز مسئله به حالت اولى خود بازگشت خواهد كرد و در كوهها كه شتر گلو احداث ميكنند به اين طريق عمل شده . آرى ممكن است كه آب از چاهها در فواره صعود كند ولى پس از آنكه در چاه آبهاى قابل فوران جمع شده باشد چه ، برخى از چاهها اينطور است كه آب از اطراف آن بتوسط ترشح جمع مىشود و مأخذش از آبهاى نزديك به آن است و سطوح زمين‌هايى كه آب از آنجا در درون چاه جمع شده با آب داخل چاه كه ماده آن محسوب مىگردد يكى است ، و برخى از چاهها آب آن در گودى فوران مىيابد و اين قبيل آبها را مىتوان بر روى زمين فوران داد كه بر سطح ارض جارى شود و اين امر بيشتر در زمينهاى نزديك بكوه كه درياچه و رودخانه ژرف و عميق واسطه نباشد اتفاق مىافتد و چون مأخذ آب از خزانه‌اى كه از سطح زمين بالاتر است باشد آب را اگر محصور كنند فوران خواهد يافت و اگر خزانه آن پايين‌تر باشد نمىشود آب را فوران و يا جريان داد و گاه اتفاق مىافتد كه خزانه آب در منبعى است كه هزاران ذرع بالاتر از آنجايى است كه مىخواهيم آب را جريان دهيم و اين قبيل آبها امكان دارد كه در رؤس قلعه‌ها و مناره‌ها صعود كند . شنيده‌ام در يمن وقتى كه زمينى را بكنند و بسنگى برسند كه در زير آن آب باشد با نوك كلنگ به روى سنگ مىزنند و از صدايى كه از سنگ برميخيزد مقدار آب را مىدانند كه چه اندازه زير سنگ جمع شده سپس يك سوراخ كوچكى در اين سنگ احداث مىكنند و اگر از كثرت آب نترسند بهرجايى كه براى فواره بخواهند آن را مىبرند و اگر ديدند كه آب زياد است فى الفور با گچ سوراخ را مىگيرند و مىترسند كه مبادا از آن سوراخ سيلى مانند سيل عرم بوجود آيد « 1 » .

--> ( 1 ) - سيل عرم با فتح عين و كسر راء باغ ارم را از ميان برد ( و ارسلنا عليهم سيل - العرم ) .