أبو ريحان البيروني ( مترجم : اكبر دانا سرشت )

373

آثار الباقيه ( فارسى )

چهارگانه را بدين روز تحديد مىكنند بدين گمان كه روز اجغار ثابت است و تغيير ناپذير و اجغار وسط تابستان است و نيمخب « 1 » ميانهء زمستان و رعايا اوقات معلومى را براى زراعت و فلاحت از روى همين روزها معلوم مىكنند و مردم نميتوانند بكبيسه توجه كنند مگر پس از آنكه سالهاى زيادى بگذرد و از اينجاست كه در اخذ ابعاد از روز اجغار اختلاف ميان ايشان يافت شده بطورى كه جمعى تصور ميكنند چون شصت روز از اجغار بگذرد بايد گندم كاشت و برخى ميگويند كه بايد از شصت روز بيشتر بگذرد و پاره‌اى بر اين عقيده‌اند كه بايست از شصت روز كمتر بگذرد پس بهتر آن است كه چاره‌اى بينديشيد كه روز اجغار همواره بيك حال ثابت و پايدار بماند و در اوقات غير مختلف سال‌ها بيك طريق باقى باشد تا در نتيجه ازمنه‌اى را كه از آن روز آغاز ميكنند اختلاف نيابد . منجمان نامبرده گفتند كه يگانه چاره اين كار آن است كه بايد مبادى ماه‌هاى خوارزمى را در روزهاى مفروض از ماه‌هاى روم و سريانيان قرار دهيم چنان كه معتضد عباسى نيز به همين راه رفته و بايد كه سالها مطابق كبيسه روميان و سريانيان كبيسه شود ، و باتفاق آراء در سال ( 1270 ) اسكندرى اين كار را انجام دادند و در اين مطلب اجتماع كردند كه آغاز ناوسارجى روز سوم نيسان سريانى باشد تا اينكه همواره اجغار در نيمه تموز جاى گيرد و اوقات فلاحت را منجمان مذكور مطابق اين تاريخ قرار دادند مثلا چيدن انگور را براى خشك كردن وقت آن چهل روز است كه از اجغار بگذرد تا شصت و پنج روز و چيدن انگور و گلابى براى آويختن كه از پنجاه و پنج روز از اجغار گذشته شروع مىشود تا شصت و پنج روز همچنين همه اوقات زراعت را از وقت تلقيح و غرس اشجار و پيوند نمودن آنها و امور ديگرى را بر اين تاريخ قرار دادند و چون سال نزد روميان كبيسه باشد بالتبع روزهايى كه پس از اسپندارمجى است تا شش روز كبيسه خواهد بود و اگر از خوارزمشاه

--> ( 1 ) - در كتاب تفهيم نيمخت است .